Skip to main content

Full text of "Quaestiones Tibullianae et Propertianae: Dissertatio inauguralis"

See other formats 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the pubHc domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge thafs often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginaha present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
pubHsher to a Hbrary and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize pubHc domain materials and make them widely accessible. PubHc domain books belong to the 
pubHc and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 

at http : //books . google . com/| 



Digitized by 



Googk 



Lt, i('Z.or 



^//,<S^oS 



f^avbart drollegc fLibrarg 

FROM THE 

CONSTANTIUS FUND. 



Established by Professor E. A. Sophocles of Harvard 

University for "the purchase of Greek and Latin 

books, (the ancient classics) or of arabic 

books, or of books illustrating or ex- 

plaining such Greek, Latin, or 

Arabic books." Will, 

dated i8So.) 

Received ^ l KAjJL ^ l ^^ 3 . 



1 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Googk 



■'. '^ QXJAESTIONES 

/^ TIBIILLIAME ET PRflPERTIAME. 



. DISSERTATIO INAUGUMLIS 

QUAM AMPLISSIMI 

PHIIOSOPHORUIH MARBURGENSIUM ORDINIS 

AUCTORITATE ET CONSENSU 

A* 

ST7MM0S m ^HILOSOFHIA HONOBES 

i 

RITE CAPESSENDOS 
DIE XIII. MENSIS DECEMBRIS A. MDCCCLXXUI 

PUBLICE DEFENDEtT 

EVALDUS piETRICH 

LUCKAVIENSIS. 



•^MABBUBGI CATTOBUM. 

TYPIS C. L. PFEILII. 



* 



^f -» 



Digitized b?y VjOOQIC 



^ //. ^oS 






JIM. 31 1H93 



Digitized by LnOOQ lC 



PATEI DILECTISSIIO 



P^O GRATOQUE ANIMO 



AUCTOR. 



Digitized by 



Googk 



Digitized by 



Googk 



PRAEMONENDA. 

Cum jam per longum tempus magno semper amore 
elegiacos Romanorum poetas tractavi, tum nunc me summos 
in philosophia honores ab amplissimo philosophorum ordine 
impetraturum gravissimae causae impulerunt, ut de studiis 
meis in Tibullum et Propertium collatis delibarcm aliquid 
et perscriberem. — Etenim quod jam Bubendeyus in initio 
Quaest. Tib. Bonn. 1864 dixit „Tibulli carmino cum reliquis 
duobus po6tis, qui vetere consuetudine fere semper eum 
comitantur, jam tot virorum eorumque doctissimorum ex- 
perta sunt curara, ut jure exspectare possimus, haec carmina 
inter ea esse numeranda, quae quam potest maxime, ea 
forma possidemus, qua apud veteres ipsos exstabant.", hoc ne 
nunc quidem praedicare licet de TibuUi et Propertii carmini- 
bus. Immo novissimo tempore Tibulli carmina ita vexata 
sunt et depravata saepe virorum doctorum transpositionibus, 
ut veram eorum formam vix liceat cognoscere. Atqui quam 
cautos in transponendis versibus nos esse necesse sit et qua 
una via ac ratione ad vcri cognitionem venire possimus, uno 
luculentissimo exemplo doceatur; elegi enim earmen om- 
nium vexatissimum I, 1. — Minus yero Propertii elegias ta- 
le$ nos hebere, quales poeta descripserit, immo pulchra car- 
mina et perfecta adhuc in codicum squalore sordere, e tri- 
bus, quae protuli exemplis, dilucide ut mihi videtur, cog- 
noscere licebit. (II, 6; — II, 8; — III, 11.) Nec non hic 
satis magni errores resecandi erant. — Initium igitur faci- 
amus a TibuUi carmine I, 1. — 

1 



Digitized by LnOOQ lC 



_ 2 — 

TIBUULLI CARM. I, i-') 

Ut, quo modo boc carmen arte critica tractatum sit, 
perspicias, primum diversae doctissimorum virorum sen- 
tentiae perlustrandae sunt. — Ac primum quidem sententi- 
arum ordo J. Scaligero displicuit; itaque sic versus trans- 
ponendos esse censuit 1 — 6; 9. 10; 7. 8; 29. 30; 35. 36; 
11—24; 37—40; 25—34; 41 sqq. Quem profecto non mi- 
ror in castigationibus ad primum carmen pag. 129 ed 1600 
confiteri ^quae quo modo suo loco luxata fuerint, proclivius est 
mirari, quam ejus rationem reddere." — Magna fuit Scali- 
geri auctoritas et quamquam non singulas ejus transpositi 
ones alii acceperunt interpretes, in eo tamen, depravatam 
esse veram carminis formam, plurimi ei assensi sunt atque 
alii alio modo medicinam aflfere studuerunt. — Heynius qui- 
dem in ed. Lips. 1798 plane desperans de carminis emen- 
datione, integris relictis ceteris elegiis, reliquas. basce: I, 1. 
2. 5; II, 2. 3. 4 in septendecim dissolvit fragmenta.^ — 
Deinde vero, ut aliorum omittam commenta, novissimo 
tempore F. Haasius ind. lect. Vratislav. 1855 novam 
protulit sententiam atque in banc speciem elegiam redegit: 
1 — 6; 25-34; 7 — 12; 15-18; 13. 14; 19 — 24; 35 sqq. 
Bernbardyus in bist. litt. Rom. novissima editione 1872 pag. 
613 nostram quoque elegiam disseruit bis verbis: Nur moge 
man nicbt vergessen, dass die Composition des Dichters in 
seinen gemuthlicbsen Elegien immer debnbar ist. Die weicbe 
Gliederung gestattet den Satzen ihren Platz zu wechseln, 
und mit gleicher Wahrscheinlichkeit kann man Umstellungen 
empfehlen als dieselben bestritten werden. Das gilt nament- 
licb von dem lockeren Gefuge des ersten Gedichtes; von 



') Numeris per totam dissertationem utar eis, quos Hanptias exhi- 
buit in editione, quae prodiit Lipsiae apnd Hirzelium. 18H8. 

') Qua emondandi ratione nuper usi sunt Mavius in eleg. I, 2 
progr. gymnas. Tychopolit. 1866. Kurnius in eleg. 1, B; II, 5 (Mus. Rhen. 
XIX, 1864 pag. 497—501; id. ibid XX pag. 471 — 73.) 



Digitized by 



Googk 



— 3 — 

den Vorschlagen, welche Haase aufstellt, erscheint dieVer- 
setzung von 13 sq. 25 — 34 wiinschenswerth. Der Bau jJer 
meisten Elegien ist sonst so zusammenhlingend, der wesent- 
liche Bestand der Gedanken so geschlossen, dass eine 
grossere Masse kaum sich herausziehen oder durch Umstel- 
lung einfiigen lasst. — Denique o. Ribbeckius ind. lect. 
Kil. aestiv. 1867 carmen restituere conatus est, qui non 
contentus versuum transpositione majora etiam ausus est. 
Primum hanc formam carmini dedit: 1 — 6; 9. 10; 25—28; 
7. 8; 29—34. 11. 12; 35. 36; 13—24; 37 sqq. Deinde vero 
hanc formam optime quadrare sibi persuasit in Ritschelii 
sententiam, qui in act. soc. litt. Lips. 1866 domonstravit, 
TibuIIi codicem archetypum folia continuisse, quorum seni 
in quaque pagina versus scripti fuissent; foliorum autem 
paria quaedam quaternionum compage soluta atque adeo 
discerpta fuisse. Statuit igitur hunc foliorum ordinem: 
fol. la: titulus libri continetur; fol. Ib: 1—6; fol. Ila: 25 
—28; 29 sqq.; fol. Ilb: 31—34; 35 sqq.: fol. Illa: 13-18; 
fol. Illb: 19—24; fol. IVa: v. 37 sqq. — Quin etiam totam 
codicis archetypi conditionem usque ad elegiae quartae finem 
dilucide nobis ostendit! — L. Muellerus ed. Lips, 1870 
Haasium secutus est. In praef. ad Tib. pag. XVI satis 
breviter dicit ad v. 6: „post hos versus inserui v. 25 — 34, 
sicut jussit Haasius''. Qui si cognitos habuisset Ribbeckii 
conatus, nescio an hos comprobasset ! — Wisserus Quaestt. 
Tib. Lips. 1869 pag. 1 hanc profect. sententiam: „Mihi qui- 
dem elegiae undecim — sunt autem I, 3. 5. 7. 8. 9. 10; 
II, 1. 2. 4. 5. 6 — si minus integrae, at tamen ita compa- 
ratae esse videntur, ut neque ipsae in diversorum carminum 
fragmenta dissolvi neque transponi possint inter se earum 
partes. De reliquis vero elegiis hisce: I, 1. 2. 4. 6; H, 3 
quid statuendum sit, haud ita facile poterit dijudicare ; multi 
enim earum loci adeo sunt ancipites et ambigui, de quibus 
eodem fere jure in diversas partes disputari possit. — 

1* 

Digitized by LnOOQ lC 



— 4 — . 

Videmus igitur miro quodam modo fluctuantes doctorum 
virorum de elegia I, 1 sententias et in hoc uno tantum 
congruentes: dilaceratam esse priorem carminis formam. 
Sed tamen quaerere licebit, num recte illi viri tantam esse 
elegiae perturbationem statuerint, cum in codicibus nulla 
exstent ejus vestigia; deinde vero nonne ipsa magna sen- 
tentiarum diversitas in dubium vocare debet fidem earum 
ac veritatem? Et nimirum magna Scaligeri auctoritate 
capti et prajudicato animo, corruptum esse carmen, statuen- 
tes, nimis neglegenter, qualis sententiarum nexus esset, 
quaesiverunt. Unus Dissenius, servaturus elegiae integri- 
tatem, accuratius etiam in sensum ejus inquisivit; sed nihil 
profecit. Dicit enira ed. Gotting, 1835 praef. pag. CVIII 
hanc summam esse carminis sententiam (Tibullus Messalae 
respondet): Militiae molestias et opes aliis se relinquere, sibi 
placere tranquillitatem vitae modico contentae. Jam in 
medio carmine id agit poeta, ut describat et illustret hoc 
otium securum et paucis coutentum, quod degere cogitat, 
sic divisa tota tractatione: Prinuun rusticae vitae jucundi- 
tatem explicat, ad quam redire vult, cum negotiis festisque 
suis, dicem tiim de Ofrborum vlthmijue cura et cultu deo- 
rum agricolarum , tmn de re jjemaria et pastorltiae deae 
cultu"' sqq. — In hac carminis dispositione equidera nullum 
invenio senteutiarura nexum, inimo conglomeratae videntur 
et sine arte conglutinatae singulae partes neque ullo interi- 
bre vinculo conjunctae. Atque haec viri sententia quam 
procul sit a vero, magis etiara procedente mea commentatione 
elucebit; videbimus emin, ad quam rairas explicationes et 
longe arcessitas pervenerit. — Ribbeckius prorsus fere 
omisit hanc quaestionem; in pag. 1 duobus versibus sen- 
sum elegiae exponit, adjiciens: id quidem verbosa enarra- 
tione doceri opus non est. — Certe non verbosa enarratione, 
sed necessaria, quaque justA eraendatio et interpretatio 
egere non potest. Quara vero rairificara sententiam Rib- 
beckius de elegia habuerit, tum optime cognosces, si quibus 



Digitized by 



Googk 



causis ad magnos suos conatus adductus sit, exposuero; hoc 
si fecero, simal totam argumentandi rationem perspicere 
licebit, quam in Tibullo emendando adhibuerunt viri docti. 
— Omnium errorum fontem fuisse existimo v. 35. 36 ubi de 
Pale dea loquitur poeta. Hinc enim exorsus Ribbeckius in 
ipso initio commentationis dicit: „Ac primum deorum, quos 
se venerari dicit Tibullus, v. 11 sqq. ordinem immixtis alie- 
nis rebus distractum esse jam Scaliger vidit". Deinde pag. 
5 sqq. Quam fuisse causam dicemus, cur quae ad eundem 
popularium numinum coetum pertinet, alma Pales, non hic 
commemoraretur, sed multos post versus infra? — perspexit 
olim Scaliger, eam cum v. 11 — 14 conjungendam esse, 
quamquam quod his praeposuit probari non potest, quia tota 
haec de cultu deorum agrestium pars verbis „nam veneror 
etc. exordium cepisse videtur a Termino, quem Silvanus, 
deinde Pales, sive quis hanc praecedere malet, apte seque- 
tantur. — Quando post v. 14 vel, quod ipse certo qua- 
dam de causa praefero, post. v. 12 inseruntur v. 35 sq. 
„hic" ad verbium explicandum erit „in agro meo". — 
Cohaerere omnia inde a v, 25 usque ad v, 34 perspexit 
Haasius. Ac fortasse toleranda haec pars integra suo loco 
esset, si reliqua sana vel tolerabili saltem ordine compo- 
sita essent. Verum non fugit Haasium, quod versum 6 se- 
quitur distichon, „Ipse seram etc. non huc pertinere, ubi 
rusticae vitae securitas exornatur, sed illuc, ubi quamvis otio 
deditus tamen non omnia se opera detrectare affirmat poeta 
V. 29 sq. — 34 „Nec tamen interdum" etc. ; quibus si Sca- 
ligero auctore praemittuntur v. 7 sq. primum frugum seren- 
darum curam faciliorem, deinde quae molestiora videri pos- 
sunt, arationis et rei pecuariae opera quaedam sibi vindi- 
cat. — Sed illud quoque ingeniosissimus vir praeclare intel- 
lexisse videtur, expulsis v. 7 sq. optime coire v. 6 cum v. 
9 sq. hic vide mihi, quam pulchre inseratur acrior desi- 
derii significatio, fore ut tandem aliquando nullis lacessitus 
officiis, vacare ab itineribus et otio frui possit. Ergo hic 



Digitized by 



Googk 



— 6 — 

(id est post V. 9) interponimus v. 25 — 28; 7 sq.; 29 — 34. 
— Restant Lares, quibus extremo loco v. 21—24 sua 
munera promittit; remotis autem hine sequentibus v. 25— 
34 illorum invocationi 'io messes et bona vina date' Scaliger 
optime conjunxit distichon v. g7 sq. ,,adsitis, divi" etc, quae 
non ut ceteri, sic interpretor, ut post singulorum deorum 
commemorationem universos ad dapes invitari statuam, sed 
ad solos Lares referenda esse censeo." — 

Atque baec omnia sententiarum quadam vel necessitate 
vel saltem probabilitate ductum se constituisse dicit vir doc- 
tus. Ut vero alia omnia hoc loco omittam, ipsum funda- 
mentum, quod certissimum esse R. sibi persuasit et quo 
fretus tanta ausus est, plane infirmum est et alienum a 
poetae consilio; scilicet illa sententia, primum vitam rusti- 
cam describi (1—6; 9. 10; 25—28; 7. 8; 29-34), deinde 
singulos deos enumerari (11. 12; 35. 36; 13—24; 37 sqq.) 
Ne vinculum quidem conspicimus, quo hae duae partes con- 
junguntur; immo schematicae formae, quam somniavit ille, 
omnia accommodata sunt. Totius vero hujus sententiae 
nulla exstant vestigia; sed quavis re in longe aliam dignio- 
remque Tibulli arte [ducimur. Attenuato vero vel potius 
subtracto hoc fundamento, singulas quoque transpositiones 
stare non posse, facile apparebit. Picturam inveniemus fir- 
missima forraa inclusam, in qua ne versus quidem de suo 
loco removendus est. 

Suscipiamus igitur laborem jam aequo diutius neglectum 
dispositiouemque carminis eruere conemur. Deinde enim 
clarum fiet vinculum illud, quo singulae partes conjungun- 
tur. Et certe hoc prospere accidit, ut tam manifesta ex- 
stent meae sententiae vestigia, ut vix, quin recta sit, dubi- 
tare liceat. 

Messala Corvinus igitur Tibullo inertem vitam expro- 
brans, ad belli societatem eum invitaverat, ut paupertatem 
finiret, divitiasque sibi pararet. Benevolum consilium, quod 



Digitized by 



Googk 



— 7 — 

non ingrato ot aspcro animo sjpernere licebat Sed tamen 
versatilis poetae animus, quo modo facete belli societatem 
recusaret, mox invenit, cum hoc gratissimo carmine respon- 
deret, in quo duas affert causas, quare invitatus non veniat. 
Totius enim elegiae sententia haec fere est: Ut belli socius 
tibi essem, tu, Messala, benigne me invitasti. Jam audi, 
quae res mihi obstent, quominus tuam invitationem acci- 
piam. Primum enim divitiarum spes minime me allicit, cum 
contentus sim mea vita inerti, quam tu mihi exprobrasti. 
Atque, ut quam amoena et grata sit vita rustica, intellegas, 
breviter tibi, quales labores qualiaque gaudia habeam per 
totum annum , exponam (facit hoc poeta v. 7 — 48). Sed 
gravissimam etiam causam audi, quae sola, quominus oboe- 
diens tibi essem, me prohiberet, etiamsi prima deesset: 
homo sum minime ad bella gerenda natus, cum multo gra- 
tius mihi sit et acceptius bella gerere amatoria et in castris 
Amoris versari ; vinculis teneor tenerrimis et divitiarum quid 
mea interest, si lacrimaLtem meam pueliam relinquere co- 
gor? (v. 51—70.) — Cognoscimus, duas magnas partes esse 
totius carminis, in quorum prima vita iners deserbitur, in 
altera agitur de Deliae amore. — Jam ad singularum par- 
tium tractationem transeamus. 

Postquam v. 1 — 4 totius carminis argumentum poeta 
proposuit: neque auri fulvi cupidus sum, neque bellorum 
saevitia grata mihi est, v. 5. 6 transitus fit ad primam par- 
tem, vitae inertis descriptionem (7 — 48) sq. Sed ipsa haec 
in quatuor minores dividitur partes, quarum commune vincu. 
lum quod interpretes non cognovernnt, in maximos errores 
inciderunt. Etenim jure ac merito se contentum esse sua 
vita exponens, pulcherrimam nobis effigiem depingit et labo- 
rum et gaudiorum, quibus rusticus per unum quodque anni 
tempus fruatur. Yer, aestas, ipsum brumale tempus gaudia 
sua habent, ut vere dubitare liceat, cuinam palmam des. Has 
igitur habes niinores partes: 



Digitized by 



Googk 



— 8 — 

veris descriptio v. 7 — 24 

aestatis „ 2f:— 36 

auctuDiDi „ 37—42 

hiemis „ 43—48 

Magna cum arte poeta, quae maxime propria sunt uniuscujus- 
que temporis, invenit et descripsit. — Videamus nunc, 
quaenam vestigia hujus communis viuculi in singulis parti- 
bus cognoscamus et quo modo aptissime omnia quadrent ad 
hanc firmissismam formam. — 

Primum igitur ver ptdchnmi appropinquat laboremque 
magnum serendi et agri colendi rustico affert. Cognoscimus, 
conjunctam esse hanc partem cum prooemio atque sic fere 
procedit sententia: Non curo divitias, mihi vita rustica con- 
tento hoc unum concedatur, ut 

ipse seram teneras maturo tempore vites 
rusticus et facili grandia poma manu. 
Unde hoc etiam coUigere licet, in precationis speciem totam 
vitae rustiae effigiem redactam esse, id quod ex ultimis 
quoque versibus totius partis (sq. 60) cognoscas : 

hoc mihi contingat etc. 
quamobrem et hic et aliis locis conjunctivum positum vide- 
mus. Maturum vero tempus quid hic aliud significare potest, 
nisi ver? — Invocat TibuUus (9. 10) Spem deam (comprobo 
enim Ribbeckii sententiam, qui pag. 7 domonstravit, deam 
hoc loco intellelegendam esse), in cujus potestate tota est 
agricolarum fortuna, ut 

frugum semper acervos 
praebeat et pleno pinquia musta lacu. 
Neque indignum se esse, cui faveat dea, sequentibus versibus 
exponit: omnibus enim diis deabusque munera se ferre, et 
sacra debita facere, Termino (11. 12.) Silvano (13. 14.) 
Cereri (15. 46.) Priapo (17. 18.) Laribus (19. 20.). Perve- 
nimus in hac parte usque ad finitum serendi et agri co- 
lendi laborem et quid aliud nisi vota supersunt rusticorum? 
quae audimus etiam v. 'J^: 



Digitized by LnOOQ lC 



— 9 — 

agna cadet vobis, quam circum rustica pubes 

clamet io messes et bona vina date'. 
Videmus igitur, in hac parte optimum inveniri sententiarum 
nexum, quera prorsus non intellexisse Ribbeckium (ut alia 
omittam) ex hoc maxime cognoscas, quod v. 6. 8, quibus 
incipit veris descriptio, transponendos esse censeret in locum 
ineptissimum. Nec non hoc patet, non enumerationem nos 
habere agrestium deorum , sed eos artissime cum tota veris 
descriptione conjunctos esse, ut hanc necessariam partem 
nunquam divellere possis. — Idem vero sententiarum ordo, 
nonne in sequenti quoque parte inveniatur, quae maxime 
est luxata? Transit igitur poeta ad 

Aestatis descriptiomm (quae pertinet inde a v. 23 ttsgue 
ad V. 36). Sementis est facta, diis munera sunt allata, du- 
rissimumque laborem rusticus superavit. Sequitur recreatio 
maxime optata narratque poeta, qualem vitam degat usque 
ad messem. At vero in ipso primo hujus partis versu 25 
mirum quantum variant lectiones librorum Mss. nec minus 
interpretu msententiae in diversas partes discessere. Excerpta 
Frising. habent: Jam modo jam possim; Broukhusianus et 
Berol. (lachm. ce) jam modo nunc possum. Exc. Paris. quippe 
ego jam possum. codd reliqui omnes: jam modo non pos- 
sum. Ribbeckius scribendum censet: a modo nunc possim. 
L. Muellerus Schneidervinum secutus in conject. crit pag, 
146: jam mihi jam possim; quae emendationes certe non 
opus sunt. In eo omnes consentiunt interpretes, transpo- 
nendos esse versus, quippe qui deorum enumerationem in- 
terrumpant. Itaque Haasius eumque secutus L. Muellerus 
V. 28 — 34 posuerunt post v. 7. Ribbeckius v. 25 — 28 po- 
suit post V. 9. 10. Quae omnes sententiae procul sunt a 
vero et apertissime declarant, illos viros ncque hujus loci 
neque totius carminis sensum intellexisse ; longe alia est mea 
sententia, quae forsitan propius veritatem accedat. Primum 
nulla est causa, quare a plurimorum codicum lectione rece- 
damus, quippe quae optimum praebeat sensum meamque de 



Digitized by 



Googk 



— 10 — 

communi singularum partium vinculo sententiam confirmet. 
Scribendi igitur jsunt versus, ut eos jam Lachmannus in 
utraque exhibuit editione: 

Jam modo non posmm contentus vivere parvo 

nec semper longae deditus esse viae. 
Modo non idem significat atque „tantum non**, Graecum 
liovov ovy beinahe, fast; quod qnamquam rarius invenitur, 
tamen jam apud Terentium exstat Phorm. I, 2, 17: „modo 
uon montes auri pollicens" et postea apud alios scriptores- 
Hac ratione si verba accipis, „modo non possum" referen- 
dum est ad „contentus vivere parvo" atque in versu 26. 
27 verbum „possum" subaudiendum est. Deinde continua- 
tur sententia versus 25 in versu demum 29. Hic enim 
comperimus, quamobrem non prorsus poeta parvo conten- 
tus vivere possit: „Nec tanien interdum pigeat etc. Totus 
igitur locus sic fere in vernaculam linguam vertendus erit: 
Jetzt kann ich fast zufrieden leben mit wenigem und 
brauche nicht immer den langen, mtihseligen Weg zuruck- 
zulegen ; sondern kann den Strahlen des gltihenden Hunds- 
sternes ausweichen, liegend unter dem Schatten eines 
Baumes am rieselnden Bache. (Aber noch nicht ganz bin 
ich von aller Arbeit erlost): Doch zuweilen mag ich mich 
nich^ schamen*) etc. Haec loci explicatio nonne re ipsa 



*) Negare Don possum, etiam lectioiiem, quam praebet ce: jam 
modo nunc poasum satis aptum habere seusum, si particulam „modo'^ cum 
.,niinc'^ conjungens recte particnlarum vim Interpretaris , id quod optime 
fecit F.r. Lubkerns in Klotzii lexic. II, pag. 431 a (s. v. modo Nr. 2) ; 
.,modogerade eben, bei Zeitbe^timmungen vun dem, was ein so voUes Mass 
bat, dass es entweder in die Gegenwart im streugsteu Sinne fallt oder 
schon ebeu der Vergangenbeit angetiort oder in nacbster Zukunft unmittel- 
bar bevorsteht gr. oqti.^ — Deinde lianc loci uostri profert lectionem: 
jam modo nunc possum, qnamquam in ambiguo rem relinquit et ad inter- 
pretes uos delegat, a quibus quid exspectare possimus, modo vidimus. 
Liibkeri iuterpretationem si acciperemus, vertendus esset locus: So kann 
ich denn jetzt (id est: cnm labores effugi) etc. — Sed tamen neque 



Digitized by 



Googk 



— 11 — 

oblata esse videtur? Ne versum quidem 26 recte intellexe- 
runt interpretes. Ribbeckius interpretatur : „vacare ab iti- 
neribus." Sed quaenam sint illa itinera, equidem non in- 
tellego, cum de sola re rustica poeta adhuc locutus sit et 
haec verborum explicatio prorsus a sententiarum nexu ab- 
horreat. Nimirum viae longae nihil aliud sunt, nisi «quoti- 
diani in agrum egressus** quibus quod liberatus sit gaudet 
poeta et exsultat. Aestatem vero ferventem hac parte de- 
scribi, quis neget versus 27. et 28. legens: 

sed canis aestivos ortus vitare sub umbra 
arboris ad rivos praetereuntis aquae? 
Sed ne hoc quidem tempore totum se otio dare licet: biden- 
tes, boves, agnae magnam rustico curam afferunt, quamquam 
multo gratior est et levior hic labor, quam quem in agris 
tulit, describitque eum pulcherrimis versibus 29—32: 
nec tamen interdnm pudeat tenuissc bidentes 
aut stimulo tardos increpuisse boves, 
Non agnamve sinu pigeat fetumve capellae 
desertum oblita matre referre domum. 
Quid nunc fiet de Ribbeckii sententia, qui versus 29—34 
posuit post V. 7. 8. ; consarcinavit igitur initium veris 
descriptionis cum media parte e continua aetatis descriptione 
divulsa. Nescio an nemini hoc jam probabile videatur. — 
Deinde versibus 33. 34. fures luposque obsecrat, ne damnum 
exiguo suo pecori aflferant: 

de magno est praeda petenda grege. 
Sequentes versus 35. 36. maximam offensionis ansam dede- 
runt propter varias causas. Primum enim voculae „hic" 
significationem non recte intellexerunt viri docti, quamquam 
vario et saepe miro modo eam explicare studuerunt. Equi- 
dem omnes, quae adhuc dictae sunt, sententias, rejiciendas 



plurimorum librorum auctoritatem leviter spernere licet, neque tam apte 
quam secundum uostram sententiam v. 29 „Nec tamen iuterdum'' sub- 
JuDgltUT Tersibns autecedentibus. 



Digitized by 



Googk 



- 12 — 

esse censeo, quippe quae aut nimis arcessitae sint aut ver- 
suum transpositione demum eflfectae. Ut enim de Dissenii 
discedam sententia, qui „hic" explicat: in hoc exi^uo pecore, 
et Haasii, qui versibus 35 sq. positis post v. 24, „hic" esse 
dicit: in hoc sacro ambarvalium (ambarvalia enim in versi- 
bus 23. 24. celebrari putat), certe ne Ribbeckii quidem ex- 
plicationem comprobare possum variis de causis. Hic igitur 
V. 35. 36 transpositis post versum 11. 12: 

nam veneror seu stipes habct desertus in agris 

seu vetus in trivio florea serta lapis. 
hic significare vult: in agro meo. Primum vero versus 11. 
12 de suo loco moveri non posse, jam supra vidimus de 
veris descriptione dicentes; deinde vero, v. 35. 36 retinendos 
esse suo loco apertissime demonstrabit necessaria, quam 
postea inveniemus, versuum emendatio. — Confiteamur 
tandem, voculam illam nostro loco nullo modo explicari 
posse, cum plane sensu careat, nec quo referenda sit, in- 
tellegas. Praeterea vero initium versus: „hic ego pastorem- 
que meum" primum ad eam sententiam nos ducit, in vocula 
„hic" accusativum latere, qui conjungendus sit cum sequenti 
^pastoremque** ; quamquam , si sequentem adjungimus ver- 
sum, particula „que" etiam illi „et" respondere potest. Cum 
vero ne minima quidem causa sit, quare alium locum versi- 
bus 35. 36. designemus, aliam ingrediar viam, quae forsitan 
recta videatur. Persuasum enim habeo, in verbo „hic" vetus 
librorum vitium latere, quod jam in codice archetypo ex- 
stiterit. Quem librariorum errorem sane facili nec nimis 
audaci conjectura corrigens, sic legendos esse versus 
existimo : 

htmc ego [pastoremque meum lustrare quotannis 

et placidam soleo spargere lacte Palem. 
hanc emendationem si accipis, jam nulla remanet dubitatio 
optimumque illi versus sensum exhibent. Cum enim rusti- 
cus furibus lupisque dixisset: „de magno est praeda petenda 
grege", sequentibus versibus causam addit, quare suo exiguo 

Digitized by LnOOQ lC 



— 13 — 

pecori (quod ipsum nimc gregem appellat) eos parcere ne- 
cesse sit atque sic fere continuatur sententia : hujusce (mei) 
exigui gregis (qui oppositus est alieno magno gregi) nulla 
vobis potestas est, nam: hunc ego pastoremque meum 
lustrare quotannis etc. Cognoscimus igitur (id quod jam 
supra conjecimus) eundem hic inveniri sententiarum ordinem 
atque in priore parte. Ibi Spem deam, ne se destituat, ob- 
secrat, causamque addit: nam agricolarum deos omnes 
religiose veneror. — Quomodo vero alterum praetervehemur 
scopulum, in quem omnes adhuc inciderunt interpretes? 
Palis enim, pastoritiae deae hoc loco commemoratio maxima 
fuit causa, quamobrem et hos versus et totum carmen viri 
doctissimi perturbaverint. Hic vero non minus clarum fiet, 
eos sensum carminis prorsusnon intellexisse. Sicenim argu- 
mentati sunt: non divelli posse Palem deam a ceterorum 
deorum enumeratione. Hujusce rei quod probabilem causam 
non invenerunt, schematicam construxerunt carminis formam 
(alius aliam\ cui omnia accommodabant. Sed hoc quid aliud 
est nisi carmina Tibulli secundum propriam tuam sententiam 
construere, cum verum eorum sensum indagare non possis? 
— Dissenius unus exstitit, qui cum totius carminis inte- 
gritatem defendere vellet, hos quoque versus suo loco reti- 
nendos esse existimaret. Is vero, cum totum sententiarum 
nexum mitiime intellexerit, etiam hujusce rei mirificam 
profert explicationem , quae quam procul sit a vero, non 
necesse est argumentis demonstrari. Dissenius enim sic fere 
argumentatur : Postquam Cererem, Priapura, Lares appella- 
vit poeta, interdum Palis deae oblitus est, quia in Larum 
commemoratione venit ei in mentem, deberi his etiam aliud 
quid, scilicet quod possit tranquillus let tutus parvo conten- 
tus domi vivere et partim inertes horas ducere, partim etiam 
sua manu vel arare vel gregem tueri. Rursus autem in gre- 
gum mentione in veri pastoris cogitationem ejus lustratione 
quasi in rectam viam reducitur, ut denique etiam Palem 
commemoret. Postremo illud quoque reminiscitur, cujus rei 



Digitized by 



Googk 



— 14 — 

causa ab initio deos appellare instituerat atque in v. 37 
redit ad initium illud, quod fecerat v. 9 — 11. — Smo jure 
Haasius eique consentiens Ribbeckius rejecerunt banc expli- 
cationem et plane assentior Haasio dicenti pag. 12: „mag- 
nam boc modo poetae ingenio injuriam fieri.'' Haasius ipse, 
cum quomodo removeret difficultates, non inveniret, trans- 
ponendos esse versus censuit post v. 26; et profecto nescio 
an melius hoc fecerit quam laudare Dissenii sententiam. 
Ipse ego, si non alio modo res posset expediri, pedibus irem 
in sententiam ejus. Sed multo facilior et simplicior tota res 
est. Si enim eam, quam ego proposui, totius loci inter- 
pretationem accipis, omnia bene procedunt neque aut emen- 
datione ulla aut transpositione opus est; immo gravissimis 
argumentis, suo loco versus retinendos esse, demonstrari 
potest. Quid, quaero, Pales, pastoritia dea sibi vult in agri- 
colarum deorum numero, cum nulla adhuc gregis com- 
memoratio facta slt? — lamjam intellegimus, verum carmi- 
nis sensum perspicientes , quam ridicula sit illa scbematica 
forma, quam viri docti statuerunt, ut hoc certe nostro jure 
miremur, adbuc neminem exstitisse, qui tales nugas refuta- 
ret. Certe opportuno loco Pales dea in versu 36 comme- 
moratur, atque ut in priore parte agricolarum deis munera 
sacraque sunt allata, ut agros tueantur, sic in hac parte, 
cum unica pecoris cura rustico remanserit, pastoritiae deae 
pares debentur honores, ut gregi prospiciat; ita ut optime 
respondeant v. 35. 36 versibus 11—24. 

Non minores fuerunt errores, in quos inciderunt viri 
docti de versibus 37 sqq. judicantes , cum non intellegerent, 
quid significaret illa deorum convocatio: 

adsitis, divi, nec vos e paupere mensa 
dona nec o puris spernite fictilibus sqq. — 
Videlicet necesse erat, hos quoque versus eisdem accommo- 
dari logices regulis, quas animo sibi finxerunt omniumque 
deorum invocatio aptissime claudebat singulorum deorum 
enumerationem ; itaque et Scaliger et Haasius et Ribbeckius 



Digitized by 



Googk 



— 15 — 

consentientes versus 37 sqq. (Haasius v. 35 sqq.) inserue- 
runt post V. 24; quamquam Ribbeckius, a ceteris dissentiens, 
statuit, non omnes deos, sed solos Lares invocari. — Facile 
cognosciraus , hunc quoque errorem eandem habere originem 
atque reliquos omnes scilicet quod illi viri consilium et 
commune vinculum singularum partium non cognoverunt. 
Dissenius vero, quo modo hos quoque versus suo loco reti- 
nendos demonstraverit , jam supra vidimus, nec magis hic 
quam aliis locis consentientes nos habet. — 

Jam nostram sententiam exponere liceat, ut tandem ali- 
quando ex errorum voragine emergamus et quomodo optime 
continuetur his versibus sententiarum nexus, perspiciamus. 
Cum igitur in antecedenti parte po^ta, qualis vita sua esset 
usque ad messem, narravisset, quid, quaero , verisimilius est, 
quara nunc sequi ipsius messis descriptionem ? Nonne desi- 
deraretur aliquid in gratissima vitae rusticae effigie, si hoc 
ipsura omissum esset, quod maximura gaudiura rustico af- 
fere solet? Non mancus, mihi crede, artifex est TibuIIus 
invenimusque, quod nostro jure quaerimus, versibus 37 sq- 
breviter quidem, sed non minus pulchre quam cetera, ex- 
pressum; vei hoc ipsum in poeta mirari debemus, quantulis 
verbis quanta et quam gravia dixerit — Dum igitur grato 
otio rusticus fruitur gregesque curat, procedente tempore 
segetes laete creverunt atque v. 37 sqq. in media messorum 
gaudia introducimur. Hac raesse, quippe quae jucundissima 
et maxime propria pars sit auctumni, simul totius temporis 
descriptio continetur; quam imperfectam num esse dicemus 
et inchoatam, quod verborum careat tinnitu et loquaci sin- 
gularum rerum enarratione? — Convocantur igitur ad 
pauperem mensara certe oranes dii deaeque, non Lares soli, 
ut gaudiorum sint participes: omnes enim pluriraura contu- 
lerunt ad bonura et laetura segetis increraentum. Magua 
gaudia sunt messorum, quaravis non uberrimos illos fructus 
ager tulerit, quam 



Digitized by 



Googk 



— 16 — 

quos tulit antiquo condita messis avo: 
parva seges satis est, satis est requiescere lecto 
si licet et solito membra levare toro. 
Et ne quid desit imagini, sequentibus versibus (45—48) hie- 
mis gaudia describuntur, non minora fere quam veris, aesta- 
tis, auctumui. Jam licet totum se dare otio domesticisque 
commodidatibus, licet vires colligere usque ad redeuntes ve- 
ris labores. Audimus exsultantem poetam his versibus: 
quam juvat inmites ventos audire cubantem 
et dominam tenero detinuisse sinu; 
aut gelidas hibernus aquas cum fuderit auster, 
securum somnos imbre juvante sequi. 
En habes perfectam et absolutam imaginem omnium tempo- 
rum anni et amoenae vitae rusticae, quam quod deserere 
noluerit Tibullus, nemo vitio ei vertet; habes simul etiam 
primam magnam totius carminis partem, quam claudit poeta, 
omnes preces et vota comprehendens, versibus 49 et 50: 
hoc mihi contingat: sit dives jure, furorem 
qui maris et tristes ferre potest pluvias, 
qui versus optime respondent v. 5 et 6, quibus ad vitae rusti- 
cae descriptionem transitus fit. 

Quamquam desinit hic virorum doctorum error, tamen 
de altera quoqtte elegiae parte pauca mihi dicere liceat, 
quae exstat inde a v. 51 usque ad v. 74. - Postquam 
prima parte poeta, non causam se habere, quare non con- 
tentus sua vita divitias conquireret, exposuit, nunc alterara 
maximamque aflfert causam, quare Messalae invitationem 
non accipiat: Taedet me, inquit, bellorum, cum vinculis De- 
liae tenear. Transitus fit ad hanc partem v. 51. 52: 
quantum est auri pereat potiusque smaragdi, 
quam fleat ob nostras ulla puella vias. — 

Certe pulcherrima haec pars est, quippe qua solum Deliae 
amorem poeta celebret. — Clauditur totum carmen jocosis- 
simis versibus 75 — 78, quorum duo priores (75. 70) ad ip- 



Digitized by 



Googk 



- 17 — 

sam secundam partem pertinent, sequentes (77. 78.) repe- 
tunt primae partis argumentum: 

hic ego dux milesque bonus: vos, signa tubaeque 

ite procul, cupidis vulnera ferte viris. 

ferte et opes: ego composito securus acervo 

despiciam dites despiciamque famem. — 
Quo modo cum plane perspectum et cognitum habeamus 
poetae consilium in nostro carmine, quaedam etiam de tota 
Tibullianorum carminum compositione dicenda sunt, de qua 
quamquam multum et saepe disputatum est a viris doctis, 
tamen nondum ad finem quaestio perducta est. Primus Dis- 
senius accuratius hanc rem disseruit in praefatione suae 
editionis. Tamen hic quoque ad miram quandam sententiam 
pervenit, quae nescio an nemini hodie verisimilis videatur. 
— In pag. enim LXVII Platonis adhibens sententiam, justum 
carmen omne ex exordio, medio carmine, exitu compositum 
esse dicit.*) Deinde pag. LXXII medium carmen propriam 
ubertatis sedem vocat, idque semper in complures partes 
divisum esse dicit, variasque figuras enumerat, quibus uta- 
tur poeta in describendis rebus. Quam sententiam quo modo 
nostro quoque carmini inculcaverit, jam supra dictum est. — 
Talis sine ulla varietate carminum compositio, certe indigna 
esset TibuUi ingenio meritoque taederet nos talis artificii, 
si re vera in carminibus inveniretur. Suo jure igitur Bu- 
bendeyus Quaestt. Tib. Bonn. 1864 hanc rejecit Dissenii sen- 
tentiam, pag. 4 sic dicens: „unumquodque carmen in partes 
secundum sententias divelli posse, consentaneum est: ars 
tamen compositionis ibi tantum cernitur, ubi singulae partes 
carminis singulas sententias complectentes, tali inter se vin- 
culo continentur, ut ratio logica, quae inter singulas sen- 
tentias intercedit, externo quodam vestigio atque indicio 
perspici posset: atque tale indicium nihil aliud esse potest. 



*) Hoc adductus errore, omnia carmina saepe ridiculo modo in tres 
partes divellit. 

2 



Digitized by LnOOQ lC 



— 18 — 

quam numerus versuum. — Deinde eo pervenimus, ut non in 

omnibus quidem carminibus, at certe in quibusdam ea in- 

veniretur sententiarum secundum versus dispositio , ut sen- 

tentiis singulis eodem ordine logico positis par respondeat 

versuum numerus" — Deinde disseruit Bubendeyus carmina 

quaedam, quibus probari hanc suam sententiam putaret 

(carm. I, 4.5 aliaque.). Sed tamen in aliud vitium non minus 

quam illud Dissenii molestum et eum incurrisse et qui eum 

secuti essent, jam Teuflfelius in hist. litt. Rom. perspexit, cui 

libenter ego assentior dicenti: „Es ist nicht wohlgethan das, 

was ein instinctives Gefuhl fur Symmetrie eingab, zu steigern 

bis zum mechanischen Ausrechnen, wie dies H. Bubendey 

(I. c.) und C. Prien Die symmetrische Anlage der Sulpicia- 

Elegien (Fleckeis. Jhrb. 83, S. 149—157) und: Die Symme- 

trie und Responsion der rom. Elegie (.Ltibeck 1867) gethan 

haben** — Adnumerare licet his viris Guil. Wisserum Quaestt. 

Tib. Lips. 1869.— Qui viri, freti suis inventis, majora etiam 

ausi sunt, quae certe maxime sunt vituperanda. Persuasum 

enim habebant, hac responsionis lege criticae quoque poeta- 

rum tractationi utilitatem afferri posse, quamobrem saepius 

versus huic legi non respondentes ejiciendos esse. existima- 

bant. — In propatulo est, omnes hos viros leges imposuisse 

nostro poetae, quibus nunquam erat vinctus, nec minus talem 

numerorum computationem indignam esse TibuUi arte quam 

Dissenii tripartitam divisionem. Immo, ut res et argumentum 

carminis exigebat, ita singulae ejus partes institutae sunt, 

neque ut par esset versuum numerus, laborabat poeta. — 

Praeclare haec sententia nostro quoque carmine comproba- 

tur, in quo si parem numerum versuum singularum partium 

statuere velles, sine dubio in magnos incideres errores. Quid, 

quod, cum in veris aestatisque descriptione respondentes 

videamus sententias, lex tamen illa severior plane desidera- 

tur? Atqui, si tales leges poeta omnino sibi imposuisset, eam 

quidem constantiam certe nostro jure posceremus, ut ubique 

eas servatas inveniremus. Sed prorsus desunt pulchriori 



Digitized by 



Googk 



— 19 — 

Tibulli arti. Hanc igitur simplicissimam habes nostrae elegiae 
dispositionem : 

Totius carminis argumentum v. 1—4. 

transitus ad priorem magnam partem 5. 6. 
Prima pars 7—48. Descriptio vitae rusticae secundum 
singula anni tempora (41 v.) 

1. ver 7—24 

a. labores v. 7. 8 

b. Spes dea invocatur (v. 9. 10) 

c. deornm agrestium veneratio 11—24. 

2. temptis itsqiie ad messem (aestas) v. 25 — 36. 

a. gaudia et labores 25 — 32. 

b. furum luporumque invocatio v. 33. 34 

c. Palis, deae pastoritiae, veneratio v. 35. 36. 

3. Messis (auctummis) v. 37—44. 

4. hiems von 45—48. 

Conclusio primae partis v. 49. 50. 
transitus ad secundam partem majorem 51. 52. 
Sectinda pars: Deliae amor v. 53—74. 

totius carminis conclusio 75 - 78. 
Num minus grata est et artificiosa haec carminis coropositio, 
propterea quod libera est regularum severitate, quod nus- 
quam fere sententiarum ordini respondentem invenimus parem 
versuum numerum? Hoc si quis contendere audet, parum 
sentit veram carminum pulchritudinem. 

Nunc. cum sensum dispositionemque carminis plane per- 
spexerimus, respiciamus licet in dilaceratam ejus formam^ 
quam viri doctissimi nobis praebuerunt; atque ut clarior 
etiam fiat perturbatio, ante oculos tibi ponam elegiam, ut 
Ribbeckius eam exhibet in fine suae quaestionis: 
Divitias alius fulvo sibi congerat auro 
et teneat culti jugera multa soli, 
quem labor assiduus vicino terreat hoste, 
Martia cui somnos classica pulsa fugent: 
me mea paupertas vita traducat inerti, 5 

2* 



Digitized by LnOOQ lC 



— 20 — 

dum meus assiduo luceat igne focus. 
9 nec Spes destituat, sed frugum semper acervos 

praebeat et pleno pinguia musta lacu. 
25 a modo nunc possim contentus vivere parvo 

nec semper longae deditus esse viae, 10 

sed canis aestivos ortus vitare sub umbra 

arboris ad rivos praetereuutis aquae! 
7 Ipse seram teneras maturo tempore vites 

rusticus et facili grandia poma manu; 
29 nec tamen interdum pudeat tenuisse bidentes 15 

aut stimulo tardos increpuisse boves, 

non agnamve sinu pigeat fetumve capellae 

desertum oblita matre referre domum. 

at vos exiguo pecori, furesque lupique, 

parcite: de magno est praeda petenda grege. 20 

11 nam veneror, seu stipes habet desertus in agris 

seu vetus ifi trivio florea serta lapis. 
35 hic ego pastoremque meum lustrare quot aunis 

et placidam soleo spargere lacte Palem; 
13 et quodcunque mihi pomum novus educat annus 25 

libatum agricolam ponitur ante deum. 

flava Ceres, tibi sit nostro de rure corona. 

spicea, quae templi pendeat ante fores; 

pomosisque ruber custos ponatur in hortis 

terreat ut saeva falce Priapus aves. 30 

vos quoque, felicis quondam, nunc pauperis agri 

custodes, fertis munera vestra, Lares. 

tuoc vitula innumeros lustrabat caesa juvencos, 

nunc agna exigui est hostia parva soli. 

Agna cadet vobis, quam circum rustica pubes 35 

24 clamet, io messes et bona vina date! 

37 adsitis divi, nec vos e paupere mensa sqq. 

Nescio an nunquam carmini pulchro major clades allata sit. 

Continuas descriptiones direptas videmus, disturbatus est 

gratissimus temporum ordo, ut brevi dicam, tanta omnium 



Digitized by 



Googk 



— 21 — 

rerum depravatio facta est, ut quod verum fuerit poetae 
consilium, non liceat cognoscere. Jam tempus est removere 
tales errores, cum in novissimam Tibulli editionem (L. 
Muelleri) eos receptos videam. Simplex fuit et minime sinu- 
osus Tibulli animus, quamobrem et simplici mente et sine 
praejudicio carmina legenti opus est ei, qui recte ea in- 
tellegere vult. Hoc loco unum tantum illustre exemplum 
protuli, quo demonstrarem, quantum ars critica nimis arguta 
damnum aflferret pulchris carminibus; sed alia quoque in 
promptu mihi fuere, quibus idem demonstrare licebat; de 
quibus alio loco agere in animo mihi est. — Nunc, cum 
integrum carmen Tibullo vindicaverira, ad Propertii elegias 
transitus fiat, quas si ex dilacerata codicum forma in inte- 
grum restituero, non minore gaudio animus afficietur. 

DE PJIOPERTII CARMIMBUS 11,6; n,8; 111,11- 

Fortasse non in alio scriptore tam praeclare et tam 
prospere exercita est ars critica, quam in Propertio, fortasse 
vero non alius scriptor adeo Indigebat doctissiraorum virorum 
cura; misera enim est omnium codicum conditio et dilace- 
rata. Ac primum quidera, quaenam fides tribuenda esset 
singulorum codicum auctoritati, diligentissime viri docti 
quaesiverunt. Lachmannus quidem e magna librorum Mss. 
farragine duos potissimum elegit, quos ut minime Italorum 
interpolationibus corruptos sequendos duceret, Groninganum 
et Neapolitanum ; quamquam multo plus tribuit Groningano 
libro quam Neapolitano. Secutus est Lachmannura Hertz- 
bergius Quaestt. Prop. 233—35. At vero de cod. Gron fide 
nuperrime optimo jure dubitatum est eumque multo magis 
quam Neap. ab Italis interpolatum depravatumque esse de- 
monstraverunt Heimreichus Quaestt. Prop. Bonn. 1863 Grum- 
mius de codicibus Prop. Neap. et Gron. Aurich 1868. — 
His tamen de singulis codicibus quaestionibus non idem in 
Propertio viri docti effecerunt atque in aliis plerisque scrip- 



Digitized by 



Googk 



— 22 — 

toribus, scilicet ut talem ;lestituerent carminum formam, 
qualem ipse poeti^eam esse voluit. Immo nunc demum novae 
et multo majores difficultates detectae sunt; magis magisque 
intellectum est, ct optimum codicem Neap. et reliquos omnes 
(quorum nulli saec. XV priores extant) mirum quantum 
dilaceratos esse atque in ipso codico archetypo, e quo optimi 
fluxerunt libri, maximas gravissimasque corruptelas exstitisse. 
Hujusce rei argumenta quaedam protulerunt Hauptius prooem. 
lect. Berol. 1854.1856. Heimreichus 1. c. idem Novae Quaestt. 
Prop in symbol. philol. Bonn. pag. 674 sqq. — Atque hic certe 
magnae etiam gravesque quaestiones solvendae sunt, quarum 
adhuc tantum initium factum est. Hoc vero inter omnes 
constat, maxime depravatos esse libros H et HI, quippe in 
quibus maximas lacunas et pleraque frusta divulsa invenia- 
mus. His in libris fortasse multae lacunae expleri poterunti 
multae etiam laciniae in unum perfectumque carmen con- 
jungi. Nimirum magnus hic labor est omnemque ingenii aciem 
requirit, cum quam maxime te animum cogitandique rationem 
poetae perspecta habere necesse sit, si quid in emendandis 
restituendisque ejus carminibus proficere vis. Sed ut gravis 
labor est et plenus aleae, ita necessarius tamen et minime 
recusandus, qui dum infectus erit, permulta dubia manebunt 
et obscura. Quo raodo enim, quae vera sit lectio, cognoscas 
priusquam totum habeas et integrum carmen? quo modo 
omnino de frusto judicare liceat, cujus ne sensum quidem 
perspectum habeas? Hunc igitur laborem quod viri docti 
omiserunt, in magnos illos errores inciderunt, quos suo jure 
castigavit L. Muellerus in praef. ad. Prop. pag. XIII sic 
dicens: „Fuere novello tempore, qui plerosque in Propertii 
libris suppositicios versus agnoscere sibi viderentur. A quibus 
ego longe dissentio. Nam hic poeta, qui neque in schola 
unquam fuit lectitatus et in ipsa antiquitate, ne dicam in 
medio aevo, paucissimos sui studiosos invenit, unde tanta in- 
quinaretur labe? — Ne his quidem versibus, qui aperte 
feruntur mendosi, spongiam adhibendam censeo. Pleraque 



Digitized by 



Googk 



— 23 — 

enim summa vitia in Prop. carminibus emendando tollenda: 
si qua restant graviora, quam ut humana ope possint sanari, 
ipsae tamen reliquiae quantumvis lacerae et depravatae 
demonstrant peritis et quasi clamaut, summi poetae, non 
scbolastici uescio cujus ea esse monument|i'' — Quam vera 
sit baec Muelleri seuteutia, e tribus, quae protuli, exemplis 
cognoscere licebit, in quibus partes dispersas prorsus non 
iutellectas esse a viris doctis videbimus; eaedem vero recte 
conjunctae optimum exbibeut sensum omnesque lacunas atque 
falsas lectiones verborumque significationes dilucide nobis 
ostendunt. Nec non hic ingenii acumen Lachmanni mirari 
debemus, quo ubique fere recta invenit; et si nou omues, 
quas statuit lacunas, veras esse concesserim, at certe pluri- 
mas sagacissime detectas esse, minime negaverim. Nec minus 
clarior fiet sagacitas ejus, si hoc magnum studium intentum- 
que laborem comparaveris cum ea ratioue, qua Hertzbergius 
plurimis locis Lachmannum refellere studuit; ubique cog- 
noscemus buuc aut victorem discedere aut certe verum divi- 
nasse. Sed jam transeamus ad 

CARM. U, 6 TRACTANDUM. 

In hoc carmine non apte inter se nexas esse seutentias, 
jam Scaliger intellexit, quamobrem, non minus in Propertio 
emendando quam in Tibullo, audax, prima octo disticha usque 
ad V. 16 subraovit; deinde v. 41. 42. ab hac elegia resecuit 
atque in fine sequentis coUocavit. — Deinde Lachmannusin 
prima ed. Lips. 1816 lacunam statuit et ante et post v. 25 
sq. atque sic versuum 25. 26 sensum exponit : „Quid, inquit, 
opus fuit puellis Pudicitiae fana exstruere, si tamen nuptis 

impune peccare licet? — Nupta igitur Cynthia fuit 

Sed hoc tamen loco mentionem mariti inepte injicit is, cui 
unice curae est, ut nupta in conjugem peccet, amatori autem 
fidelis sit. Bene igitur Broukhusius: si ciiivis mimi^). Sed 



*) Libri omnas: si cuivis Duptae quidlibet esse licet. 

/Googk 



Digitized by ^ 



— 24 — 

repone: Si cuivis nuptae cttilibet esse licet; hanc scripturam 
habent membranae Mentelianae et Palatinae cum codice 
Heinsii et uno Vossiano." — Deinde alteram lacunam sta- 
tuit ante et post distichon v. 35 sq. dicens: hoc distichon 
praesertim hoc loco positum intelligi nullo modo potest. Post 
aliorum commenta Burmannus, poetam hic post commemo- 
ratam impudentiae praecipuam causam, e deverticulo quasi, 
ad Pudicitiae fanum redire sentiens, legendum censuit: Sed 
nunc immeritum. Hac correctione probata, vir doctus, dis- 
persa membra recolligens, optima profecto conjectura hoc 
distichon post v. 26 inserendum putat. Hujus sententiam 
ego quoque secutus essem, parva adhibita verbis corruptis 
mutatione: 8i non e merito, nisi tamen his admissis ante 
hos versus 25 sq. et post eos, maxime autem in ultimis 
distichis hiaret sententia, idque fidem faceret, ab hoc car- 
mine initium cepisse illam cladem, qua multa carmina libri 
secundi multosque eorum, quae restant, versiculos periisse 
manifestum erit, cum nos singula loca, in quibus erant lacu- 
narum indicia, asteriscis interpositis notaverimus. Quare nihil 
magnum hic audendum esse existimavi, quamquam nonnulla 
de suo loco migrasse in his fragmentis, negare nolim." — 
In altera ed. Berol. 1829 etiam post v. 40 lacunam statuit 
restituta codicum lectione : nunquam me ducet, quam in priore 
mutaverat in: nunquam diducet — Jam ante Lachmannum 
hoc fecerat Jacobus ed. Lips. 1827. Hauptius et reliquas 
Lachmanni lacunas comprobavit et conjecturam ejus 'diducet' 
recipiens lacunam statuit post v. 40., id quod etiam L. 
Muellerus ed. Lips. 1870 fecit; qui tamen v. 25. 26 cum 
antecedenti parte conjunxit. — Keilius quoque Observatt. 
crit. in Prop. Bonn. 1843 p. 40 sq. certe in v. 35 hiare 
sententiarum nexum concessit. — Adversatns est Lach- 
manno aliisque viris Hertzhergius in commentario ad. Eleg. 
n, VL, hanc exhibens totius carminis dispositionem : Prima 
pars (1-— 22) facillima intellectu est; tripartita enim ejus 
divisio(tfrp. l— 8; «vr. 9—14; sjtcod, 15—22) anxium 



Digitized by 



Googk 



- 25 — 

poetam et mala augurantem ex comparatione similium cau- 

sarum describit, quae necessario se maneant, quum aperta 

CyDthiae flagitia et ipsius animus natura jam suspicacior 

consociari nequaquam possint. His turbis antiquae sim- 

plicitatis tempora quieta et castitatis specimina breviter 

opponit (23. 24.). Nec tamen juvare quod haec olim Romae 

fuerint, neque enim templa Pudicitiae a majoribus in hono- 

rem puellarum dedicata contra ingruentem luxuriam quid- 

quam valuisse. Obscoenas tabellas jam in deliciis esse. Has 

plus valere, quam deorum (25—36) religiones. Vides igitur 

primae partis argumentum repetitum, sed conjunctim et in 

saeculi potius mores, quam in Cynthiam versum, simulque 

causam corruptionis additam (27—32.). Neque accusabis; 

exspatiari enim interdum poetae elegiaco licet, praesertim 

cum causa episodii, imaginum mentio v. 9 facta, appareat. 

Interim pertexti secundae partis repetitione (33. 34.) questus 

continuantur et clauduntur (35. 36.) ubi tamen apertum 

mendum librariorum culpa carmini infiictum nexum sen- 

tentiarum male olim turbabat*). Jam vero meliorum tempo- 

rum memoriam cum sorte poetae comparatam, ad sedandos 

affectus nihil valere apparet. Itaque exitus quoque (37—42.) 

animum intra timorem atque spem adhuc pendulum osten- 

dit. Quamquam multum eam conditionem a primae partis 

anxietate differre, quis non videat ? Nam cum custodias nihil 

contra invitam juvaturas poeta intellegat (37. 38.), pudorem 

optimum lecti custodem Cynthiae ita commendat (39. 40), ut 

sperare jam certius et confidere videatur. Rursus autem hanc 

fidem sic amore perpetuo promisso firmat (41. 42.), ut nisi 

Cynthiae gratiam tanto animi ardore jam expugnaverit, at 

coDStantia ipse se sua qualicunque fortuuae eventui parem 

futurum ostendat." 

Equidem Hertzbergii sententiam minime probare pos- 



*) Dicit eDim, BoribendQin esse: Sed nunc inmerito r.oDtra omDiam 
librorum Mss. auctoritatem. pro : Sed non inmerito. 



Digitized by 



Googk 



- 26 - 

sum. Primum enim (idquod ipse aDimadvertit, quamquam 
vario modo po^tam excusare stud^t) in bac tota carminis 
dispositione non procedentem videmus sententiarum ordinem 
neque ad justum finem pervenientem, sed in eodem fere ar- 
gumento vertitur. Deinde vero ipsas singulas partes Hertz- 
bergium prorsus non intellexisse atque frustra lacunas a 
Lachmanno statutas negare studuisse, ex accurata sententi- 
arum consideratione apparebit. Quodsi confiteri deberaus, 
diversas carminis partes inter se nexas non esse, quid longe 
arcessitam vel potius falsam explicationem praeferamus jus- 
tae, quaeque re ipsa oblata esse videatur? Hoc est inter- 
mittere veri vestigandi studium, cujus Lachmannus praeclare 
viam munivit, si quae nullo modo conjungi possunt, tamen 
quavis ratione consarcinare volumus. Et certe justo acrius 
Hertzbergium hoc fecisse, et in hoc et in aliis, quae nobis 
tractanda proposuimus, carminibus, eognoscere licebit. — 
Longe alia est mea sententia et dissentiens ab omnibus 
interpretibus. Singulas enim elegiae partes perlustrans, facile 
perspexi, continuas sententias divulsas esse; quas si recte 
conjungas, aptum effici illud, quod fuerit antea diffluens ac 
solutum. Hunc igitur nexum habes versuum 1—24: 

Animadverti, Cynthia, tanta te alienorum virorum turba 
circumdari, quanta nulla antehac femina circumdata fuit: 
(1-8.) 

'quin etiam falsos fingis tibi saepe propinquos' 
oscula nec desunt, qui tibi jure ferant. — 

Sed ut tu levis es, nec quanta pericula instent, suspicaris, 
sic ego mirum quantum caveo a toto genere masculino: 

me juvenum pictae facies, me nomina laedunt 
me tener in cunis et sine voce puer. 
Quin etiam: me laedit si multa tibi dedit oscula mater 
me soror et cum quae dormit amica simul. 

nam tum quoque, ue sub muliebri veste vir se insinuaverit, 
vereor : 



Digitized by LnOOQ lC 



— 27 — 

omnia me laedunt: timidus sum (ignosce timori) 
et miser in tunica suspicor csse virum. 
Pergit poeta: 

his olim, ut fama est, vitiis- ad proelia veutum est 
his vitiis (in v. 17: eadem dementia^ nihil aliud significare 
potest, nisi : talibus fallaciis et clandestino ingressu (id quod 
exemplis postea allatis dilucide apparet). Itaque sensus est 
sequentium versuum: Nec sine causa profecto viros timeo 
clam intrantes, animo considerans, quanta jam ausi sint 
quantaque etiam nunc audeant. Jam antiquissimo tempore 
feminas rapuerunt. Exerapla aflferuntur Paridis (15. 16.) 
Eurytionis, qui Deidamiam Pirithoo rapere conatus est 
(17. 18.). Deinde ad Romanos transiens Sabinarum profert 
rapinam: ex quo tam malum Romulus exemplum dedit, Romae 
omnia viri audent, ut custodire feminas parum prosit; quae 
nisi tanta sunt constantia, quanta Alcestis fuit et Penelope, 
et sua sponte castitatem servant (et quaecunque viri femina 
limen amat), raptoribus nihil arduum est et difficile (19— 
24.). Felices praedicantur feminae Alcestis Penelopesque 
similes (hoc enim significat: Admeti conjunx et lectus Uli- 
xis) quod nihil ad eas perjinet virorum audacia. Cogno- 
scimus igitur, de virortm tantum audada agi ; hic unicus est 
versuum sensus. Jam intellegimus, quam faisa sit Hertz- 
bergii sententia, in hac parte anxium poetam ct mala augu- 
rantem ex similium caw^arwm comparationedescribi: nequa- 
quam enim similes Propertii conditionis causae aflferuntur, 
sed rapinarum et furtorum exempla. Ut a Keilii discedam 
sententia, quam protulit 1. c. quaeque non minus quam 
Hertzbergii falsa est^), ne Lachmannum quidem rectum in- 
venisse apparet. Is enim in adnotatione ad versum 15, reji- 
ciens Scaligeri sententiam, qui octo prima disticha remo- 



'J Concedlt enim Hertzbergio, singala ita iuter se cohacrerf, at 
poeta, querelis de amatoribas Cynthiae fasis ad exempla alieni amoria 
magno cum detrimento turbati et earum, quae fidem servaverint, laudem 
ahreptua, Bomanarnm pneUaram levitatem com iJlis conferat etc. 



Digitized by 



Googk 



— 28 — 

venda esse censuerat, dicit: haec octo disticha hinc sub- 
movit Sc. bene tuitura locum suum, si non de rivali- 
tate virorum, sed de mulierum libidine accipias, quam 
efficere dicit, ut jure meritoque aliquis timeat." — 
Sed nec de nvalitate virorum, nec de llbidine mulierum 
agitur: „vitia", quibus ad proelia ventum est, quaeque 
in sequentibus versibus (16—22) describuntur, nihil aliud 
sunt, nisi fallacia et rapacitas virorum. — Jam vero 
pons etiam rescissus est, quo Hertzbergius ad sequentes 
versus pervenire studuit. An tu assentiris viro dicenti, v. 
23. 24. breviter turbis illis antiquae simplicitatis tempora 
quieta et specimina castitatis opponi? Sed cuinam, quaero^ 
feminae Alcestis Penelopesque similes opponuntur? videlicet 
viris audacibus (Paridi—Eurytioni— Romulo) ? nam feminae 
in his ipsis exemplis castae sunt et decorae (Helena— Dei- 
damia, denique „intactae Sabinae^% Neque excusare poetam 
necesse est, quod in sequentibus vv. idem profer&t argumen- 
tum. Immo longe aliud sequitur : querela de feminarum et 
puellarum moribus depravatis et corruptis. — Quae res plane 
diversae ut apte conjungantur, versus quosdam desideramus, 
quibus ad feminarum pravitatem transitus fiat. Atque neces- 
sarii illi et desiderati vv. si in ipso nostro carmine inveniun- 
tur, quid dubitamus eosadjungere? Videamus, quo modo res 
se habeat, si v. 37 sqq. conjungimus cum v. 24; forsitan 
proficiamus aliquid. — Haec carminis pars (v. 37 sqq.) certe 
suo loco retineri non potest, quamquam miro modo Hertz- 
bergius eam cum versibus antecedentibus conglutinavit. 
Equidem ne particulae «igitur" quidem vim in v. 37 in- 
tellego, si non in alio loco coUocatur. Deinde vero totam 
partem non recte cognovit Hertzbergius et alienum a poetae 
consilio carmini exitum statuit, id quod maxime ex ea ratione 
patet, qua v. 41. 42. accepit. In qua re nescio an neminem 
consentientem habeat. Dicit enim, „perpetuo amore promisso 
poetam fidem firmare" — Conjungendas vero esse primam 
et ultimam partem, ex externis quoque vestigiis cognoscere 



Digitized by 



Googk 



— 29 — 

licet. Claudit enim poeta primam partem: „Felix — quae- 

cuoque viri femina limen amaV^ et alteram incipit: 

quos igitur tibi custodes, quae limina pomm. 

Offensi sunt interpretes verbis : limina ponere, et recte, cum 

veram carminis formam non noscerent]; quamobrem Lacbm. 

emendavit: qttae ad limina, quod „limina quo modo alicui 

ponantur, nemo commode explicare possit." Longe aliter nos 

judicabimus: Equidem de industria poetam opposuisse credo 

„limen amare" (ultro domi manere) et limina ponere alicui 

(invitam retinere) neque emendando perdere licet hunc 

lusum verborum. In v. 24 limen, cum proprie significet, 

^Schwelle", insolentius dictum est pro tota domo, v. 37, 

verbum propria sua vi usurpatur, atque sic fere continuatur 

sententia: Gum igitur tanta sit Romae virorum audacia, ut 

femina, nisi limen amat viri, custodiri non possit: quos, tibi, 

Cjnthia, custodes ponam, quam munitis omnibusque e parti- 

bus interclusis liminibus saepiam te: 

quae nunquam supra pes inimicus eat ? 
nam nihil invitae tristis custodia prodest. 

Cognoscimus igitur, Propertium vere architectum esse velle, 
id quod mirum omnibus visum est, neque causam video, quare 
non dici possit hoc nostro loco: limina ponere. — Custodia 
cum nihil prosit, pergit poeta v. 40 sqq : JPudore, Cynthia, 
te prohiberi necesse est, quominus pecces: 

quam peccare ptidet, Cynthia, tuta sat est. 
hoc in me ipso cognoscere licet: 

nos uxor nunquam, nunquam me ducet^) amica 
semper amica mihi, semper et uxor eris. 
Hoc modo si v. 41. 42. cum praecedentibus conjungimus, 
certe non opus est lacunam statuere, sive Lachmanni accipi- 



•} Consentio enim Hertzbergio, qni Qoaestt. Prop. II, 6,5. II, § 9 
satis dilucide demonstravit, plane Propertianam esse banc personaram 
mntationem : noa — me multisqne comprobavit exemplis — ^Ducere" vero 
pro .jdidacare^ saepissime osnrpatur. 



Digitized by 



Googk 



— 30 — 

tnuB coDJecturam, nunquam diducd, sive (id quod ego prae- 
fero) codicum sequimur auctoritatem. 

Jam facile, qui versus nunc adjungendi sint, apparet: 
sequuntur v, 25, 26 quos nihil ad v. l— 24 pertinere, jam 
supra docuimus. Hic vero optime collocantur pergitque 
po^ta: Pudereii^ necesse est, Cynthia, nam hac de causa 
jam puellis nostri majores Pudicitiae templa statuerunt: 
templa Fudicitiae quid opus statuisse puellis, 
si cuivis nuptae quidjibet esse licet? 
Non opus est neque Broukhusii satis audax emendatio : cmvis 
nurui neque Lachmanni: cuilibet esse licet Non enim hoc 
curae est Propertio (id quod Lachmanno videbatur) ut nupta 
in conjugem peccet, amatori autem fidelis sit. Immo uxorem 
poetam Cynthiam nominare, modo ipse dixit: 

semper amica mihi, semper et uxor eris: 
itaque Cynthiam, licet illegitimo amore cum ea conjunctus sit, 
tamen ut justam uxorem alloquitur. — Jam cognoscimus, 
nihil desiderari ante versus „templa Fudicitiae'* sqq. et for- 
tasse aptius nunc etiam v. 35. 36 sequentur*). Foeta ad 
ultimam partem venit pudicitiam disserens feminarum : Sed 
quid a te, Cynthia, posco,.ut pudeat te peccati, quid templa 
commemoro Fudicitiae ? : hac ipsa de causa tanta viri audent, 
quod feminas puellasque Fudicitia deseruit. Rclicta sunt 
templa deae et jam libenter et sua sponte omnes peccant, 
non a viris coactae: 

Sed non immerito velavit aranea fanum 
et mala desertos occupat herba deos. 
et quanam de causa „non immerito ?** 
Quae manus obscenas etc. — 



*) Quibus vv. certe nallus est locus post v. 84; tota enim pars 
^7 — 34 concluditur aptissime v. 83. 34. et langaida flt «t obscura seqaeu- 
tibas. Praeterea vero si bac versns ioBerimuB, nequaqnam Hertzbergii 
emendatio: ted nunc immerito opus est, quam ut supra vidimus, contra 
omnium librorum auctoritatem protulit. NihU matandum est de verbis, 
qaat corrapta tsse Lacbmannai qaoque contendit. 



Digitized by 



Googk 



— 31 — 

Nunc si breviter totius carminis dispositionem statuere 
conamur, ,haec fere est: 

Pars 1(1 — 24.) Suspicax sum Cynthia, et vehementer 
timeo viros alienos, nam saepe clam se insinuantes feminas 
rapuerunt et nunc Romae Romuli exemplo ad eam pervene- 
runt audaciam, ut jam custodire feminas nihil prosit. 

Pars 11 Quo modo igitur te, Cynthia, tuear ab illis?: 
Fudere te flagitii necesse est, tum satis tuta eris. Hac de 
causa etiam majores nostri Pudicitiae templa puellis statue- 
runt (37—42; 25. 26.) 

Pars IIL Sed nimis magna a te posco : Jam nequiquam 
apud feminas pudicitiam requiras. (35. 36 ; 27—34.) 

Hoc modo si carmen accipimus, optime continuari vide- 
mus sententiarum nexum et, quod maximum est, in unaqua- 
que parte novum semper argumentum proferri. Hoc quoque 
facile inteJIegimus, ad longe alium et nescio an rectum totius 
carpiinis exitum hanc singularum partium conjunctionem nos 
duxisse: Non enim ad majorem spem et confidentiam infine 
carminis poetam venientem videmus, sed plane desperat, cum 
omnia corrupta esse et depravata cognoscat. — Nunc, si 
quo modo exorta sit talis in libris perturbatio, quaeris, in 
nostro carmine non difficile est dictu. Habemus enim inde 
a. V. 25 usque ad finem carminis XVIII versus, id est tres 
codicis archetypi paginas, quarum quaeque senos continebat 
versus. Quaternionum compage soluta prima trium pagina- 
rum transposita est post alias duas. Deinde vero v. 35. 36. 
quos in secunda exstare pag. necesse erat, nescio quo casu 
in finem tertiae paginae delati sunt. 

Continebant igitur codicis archetypi: 
pag. 1 V. 37—42. 
pag. 2 V. 25. 26; 35. 36; 27. 28. 
pag. 3 V. 29—34. 

Hanc igitur habes elegiae speciem inde a versu 19: 

19 cur exempla petam Grajum? tu criminis auctor, Pars I. 

20 nutritus durae, Romule, lacte lupae, 



Digitized by 



Googk 



tu rapere intactas docuisti impune Sabinas: 

per te nunc Romae quidlibet audet Amor. 

felix Admeti conjunx et lectus Uiixis, 

et quaecunque viri femina limen amat. — 
25 quos igitur tibi custodes, quae limina ponam, Pars 11. 

quae nunquam supra pes inimicus eat? 

nam nihil invitae tristis eustodia prodest. 

quam peccare pudet, Cyntbia, tuta sat est: 

nos uxor nunquam, nunquam me ducet amica, 
30 semper amica mihi, semper et uxor eris. 

templa Pudicitiae quid opus statuisse puellis, 

si cuivis nuptae quid libet esse licet? — 

sed non inmerito velavit aranea fanum, Pars III. 

et mala desertos occupat herba deos : 
35 quae manus obscenas depinxit prima tabellas 

et posuit casta turpia visa domo, 

illa puellarum ingenuos corrupit ocellos, 

nequitiaeque suae noluit esse rudes. 

ah gemat, in terris ista qui protulit arte 
40 jurgia sub tacita condita laetitia. 

non istis olim variabant tecta figuris : 

tum paries nuUo crimine pictus erat. — 
Difficilior quaestio est de 

CARM. 11,8, 

in quo cum proprio argumento versus plane alienos inter- 
mixtos inveniamus, aliam viam ingredi debemus et majora 
audere. 

Hic quoque primus Scaliger conatus est lucem aflferre 
magnis illis tenebris, quibus tunc temporis critica carminis 
conditio tenebatur. Vide enim, qualem invenerit nostri car- 
minis formam, vel potius qualem frustorum farraginem in 
veterioribus editionibus: post v. 6 inserti erant lib. IV,18, 
29. 30, deinde 11,6, 15—22; 11,8, 29—40 (inverso ordine 
31.32; 29.30.); 7—10; sequebantur 11,9, 1. 2; 11—16. 



Digitized by 



Googk 



— 33 — 

Hanc finire perturbatlonem quanti negotii fuisse existimas? 
Exceperunt Scaligeri studium alii viri, quorum omnium sen- 
tentias hoc loco commemorare longum est neque ullius pretii, 
cum omnes eorum conatus Lachmannus obruerit, quippequi 
recte aestumans libros Mss, via ac ratione artem criticam 
in nostra quoque elegia exerceret. Ab eo igitur initium fa- 
ciamus, ut in medias difficillimas quaestiones resque contro- 
versas perveniamus, de quibus ne hoc quidem tempore, quid 
verum sit, coustat. 

Ne Lachmannus quidem in eadem semper permansit 
sententia, sed veram nostrae elegiae formam indagans, de- 
cessit de priori sua sententia, cum aliam probabiliorem se 
invenisse persuasum haberet. In prima igitur ed. Lips. 1816 
lacunam statuit post v. 12, quamquam ne versuum quidem 
11. 12 cum antecedentibus conjunctionero claram esse in- 
tellegebat. Dicit enim ad v. 13: In primis hujus carminis 
versibus ne quid excidisse suspicemur, /orto^einterpretando 
cavere poterimus. Ibi amicum alloquitur: ^Reprehendis, me, 
inquit, quod Cynthiam ab alio mihi ereptam doleo. At nihil, 
quam in amore turbari, acerbius. At^ dicis, nuUa quidem 
stabilis fortuna est; jure igitur amores quoque vertuntur. 
Accipio: sed meus non vertitur, nam illa me nunquam ama- 
vit.** Ita illa interpretari possumus, non nimis tamm, td 
mihi videtur, probabiliter. At qui sequuntur quatuor versi- 
culi (13—16) quid huc faciant, non intellego -— quid, quod 
eorum sententia prorsus obscura est ac difficilis?" - Deinde 
versuum 13—16 hanc dedit explicationem, Nic. Heinsii et 
P. Francii laudans conjecturam atque sic scribens: 

Ergo ego^^) tam multos nimium temerarius annos 

improba, qui tulerim teque tuamque domum ? 
„Ergo ego nimis temerarius? egone audax, qui amorem 
tuum poscam ? cum tamen tam multos annos imperium tuum 
patienter tulerim. Jam dubito, simne tibi unquam liber visus. 



*°) Libri: ergo, omisso pronomiae. 

3 



Digitized by LjOOQIC 



— 34 — 

an usque me pro servo tuo habitura sis — Jam vero qui 
versus hos excipiunt (17—40) „Sic igitur prima etc, in li- 
bris omnibus conjuncti prioribus, ii ad aliud penitus carmen 
pertinent. Hic enim secum loquitur, cum domina sese inter- 
ficere parat, mortem inhonestam Achillis exemplo excusat; 
priora ad amicum scribebat, nihil de morte, nulla fortitudo 
animi, nil nisi miserae rejecti amoris querelae." Dicit igitur 
inde a versu 17 usque ad versum 40 novam proferri elegiam 
(11,9.). Jacobus in sua ed. Lips. 1827 primam lacunam sta- 
tuit post V. 12, alteram post v. 14, tertiam post v. 16, at- 
que versus 17—40 ejusdem quam antecedentes versus carmi- 
nis frustum esse putat. — Jam vero Lachnmnnus ipse com- 
mutaverat priorem suam sententiam statuitque in altera ed. 
Berol. 1829 lacunas post v. 12 et 14, itaut 15— 40 ejusdem 
essent elegiae. Quanam causa vir ad hanc plane diversam 
sententiam adductus sit, libenter, sed tamen nequiquam re- 
quiras, cum nihil de hac re dixerit. Secutus est hanc postre- 
mam Lachmanni sententiam Hauptius in ed. Hirzeliana. — 
Novam explicationem H. Keilius protulit in observatt. crit. 
pag. 43: „Sed hi certe versus (sc. 12 — 15) quo modo inter 
se cohaereant, non vides. Positi erant haud dubie inter v, 14 
et 15 aliquot versus, quibus multa a se inconsiderate tentata 
esse ad amorem Cynthiae reconciliandum narraverat Pro- 
pertius. In quibus cum caeca amatoris cupiditas conspicere- 
tur, facilis erat transitus ad v. 15 et 16.** — L. Muellerus 
in ed. Lips. 1870 primum Scaligerum secutus v. 7. 8 post. 
V. 9. 10 collocavit, deinde Keilii comprobans sententiam 
tantum post v. 14 lacunam statuit, denique priorem Lach- 
manni conjecturam accipiens, inde a. v. 17 novam elegiam 
( VHP ) incipere vult. — Sed ne integritati hujus carminis 
defensor deesset, Hertzbergius hic quoque contendit, perfecta 
esse omnia et absoluta et ne unum quidem versum deside- 
rari. Qui quid profecerit sua defensione, ipse tu judices. 
Primum enim, quo modo singulae inter se sententiae cohae- 
reant, quaerens, Quaestt. Prop. n,§6. pag. 117. in v. 7-10 



Digitized by 



Googk 



- 35 — 

sermocinationis figuram inesse dicit (hoc est fictio incertae 
personae, quae nobis obloquitur) deinde ibid. II, 6 pag. 115 
de versu 13 sq: In epistola ad amicum scripta subito cum 
Cynthia jurgatur, et, quod majus etiam est et insolentius, 
postquam v. 17 ipse secum quaedam locutus est, v. 25 nuUo 
novae aftodtga^ijg indicio repente aemulum suum petit." 
Profecto mira et insolens personarum mutatio, qua nescio an 
plane obscura fiat tota carminis sententia! — Deinde in 
commentario ad el. 11,8, 13 negat, post v. 12 lacunam esse 
statuendam, longe aliam atque reliqui interpretes verbi „ergo" 
significationem proponens «neque enim hic uUa in eo ^onse- 
quentiae vis inest — sed propria voculae voluntas est, qua 
cum Graeco igyov cognata affirmationem continet: plane 
ut nostrum ^wirklich." Rejiciens igitur Lachmanni hujus 
loci explicationem sic pergit : immo audacem se fuisse non 
negat poeta, sed contendit, quippe qui tali Charybdi se com- 
miserit. — Ad v. 17 deiQique adnotavit: Hic quoque ab- 
ruptum quodammodo carminis filum aperte Lachmannus, 
modestius Jacobus significat; nec in ed. Berol. criticus sum- 
mus, majore ut solet initiali novum carmen hic ordiri ausus 
est. Nec mortis voluntariae desiderium quidquam alieni 
habet, cum poeta malle se mori, quam amore spreto vivere 
V. 4 palam professus sit." — Tali igitur modo omnia recte 
se habere Hertzbergius existimat, quamquam summis diffi- 
cultatibus eum supersedisse et jam nunc in propatulo est et 
magis etiam elucebit procedente mea commentatione. Nos 
vero multo cantiores esse opus est, si quid proficere volu- 
mus in carminis emendatione et interpretatione. 

Cognoscimus, maxime diversas esse et contrarias doc- 
tissimorum virorum sententias, ut paene desperare possimus 
de.justa nostrae elegiae explicatione, Quo modo enim lucem 
afferemus his tBnebris, ubinam manifesta inveniemus vestigia, 
quae in rectam viam nos ducere valeant? — Equidem 
accuratissime totum carmen perspiciens ad longe aliam atque 
omnes illi viri sententiam veni, quae nescio an probabilior 

3* 



Digitized by 



Googk 



— 36 — 

videatur et simplicior. — Hoc quidcm consentieutes omnes 
interpretes inde a Scaligero (si unum Hertzbergium excepe- 
ris) intellexerunt, versibus 11 — 16 interrumpi nexas inter se 
et optime cohaerentes sententias ; de hoc vero dubitaverunt, 
ubinam laterent difficultates; quamobrem alius post alium 
versum lacunam statuit. Et hoc certe recte illi viderunt : sed 
equidem plura etiam contendere ausim, dicens, versus illos 
plane alienos esse a toto carminis argumento. — Ac primum 
quidem animadvertendum est, elegiam scriptam esse de 
puella erepta poetae, quacum antea mutuo amore conjunctus 
erat, id quod ex his versibus conjicere licet: 

V. 1. Eripittir nobis jam pridem cara puella 

6. Nec mea dicetur, quae modo dicta meast? 

7. omnia vertuntur: certe vertuntur amores; 

si enim vertuntur amores, antehac eos exstitisse necesse est. 
Idem testatur iUud Achillis exemplum: 

29. 30. Ille etiam abrepta desertus conjuge Achilles 

cessare in tectis pertulit arma sua. 

V. 36: tantus in erepto saevit amore dolor — 
In illis vero dubiis adhuc versibus non de amore erepto 
agitur, sed de inexorabili puella etpertinaci, ,cujus amorem 
poeta nunquam sibi conciliare valuit ; id quod jam e v. 1 1 
12 cognoscere licet: 

munera quanta dedi, vel qualia carmina feci ! 
illa tamen nunquam ferrea dixit „Amo." 
sed reliquos quoque versus (13—16) eundemsensum habere, 
tum demum clarum fiet et dilucidum, si postea justam dedero 
eorum interpretationem. — Tam diversae vero sententiae quo 
modo in uno eodemque carmine conjungi potuerint, equidem 
non intellego. — Deinde vero (et hoc maximum est) ilJi 
versus neque ad praecedentes versus (7 — 10) quadrant, ne- 
que ad eos, qui sequuntur (17—40), id quod optime intelleges, 
si quem ego sensum esse existimem totius carminis, latius 
explicavero. 

Propertio igitur, magno dolore propter ereptam sibi 



Digitized by 



Googk 



— 37 — 

puellam percusso, amicus quidam nimiam animi mollitiam 
exprobraverat lacrimasque eum fundere vetuerat. Profecto 
miuime noverat iile amicus magnum fervorem et paene jam 
furorem, quo magis magisque Propertius in desperationem 
ferebatur. Respondet ei poeta hoc nostro carmine, cujus v. 
1—6 ad ipsum amicum dictos esse in propatulo est: 

Eripitur nobis jam pridem cara puella, 

et tu me lacrimas, fundere, amice, vetas ! 

nullae sunt inimicitiae nisi amoris acerbae: 

ipsum me jugula, lenior hostis ero. 

possum ego in alterius positam spectare lacerto? 

nec mea dicetur, quae modo dicta meast? 
quorum versuum sententiam sic breviter explices: Tune la- 
crimas me fundere vetas, tune sine amore me vivere posse 
existimas ? 

Deinde a. v. 7 sqq. ipse secum loquitur, (quamquam simul 
etiam amici sententiam refellit) atque dilucide sibi et omni- 
bus logices regidis et exefnplh demonstrat, erepti amoris 
dolorem se nullo modo ferre posse. Argumentationem igitur 
habemus, cujus sic fere procedunt singulae sententiae : — 
Magna abreptus tristitia, primum animo considerat, nullam 
constantem esse fortunam et in perpetuum manere; immo 
omnia verti: itaque amori quoque idem fatum imminere 

omnia vcrtuntur: certe vertunlur amores: 
Deinde in sequenti versu ad suum ipsius venit amorem : 
Vinceris aut vincis: haec in amore rotast'*). 



") Hoc loco Don licet praeterire, in v. 8 nietricam extare difficulta- 
tem, id quod Bubendeyus Quaestt. Tib. pag. V2 adn. 1 dilueide osteiidit. 
Dicit enim, non licere in prima peutametri parte ultimam brevem syllabam 
porrigi ante b aut vocalem apud Ovidium, Tibullum, Propertium omnesque 
hujus aetatis scriptores ; Martialem primnm hauc legem neglexisse. De- 
monstrat etiam, locos paucos Tibulli et Ovidii, in quibus haec invcniatur 
licentia, aut corruptos esse aut omnino non huc pertinere. Pergit deiude: 
restat igitur apnd poetas ejus temporis uuus ille locus Propfrtiauus: 
Noune rectius videatur, aliter si poetam scripsisse putabimus?'' Plane viro 



Digitized by 



Googk 



— 38 — 

Ergo: ne meus quidem amor malum effugiet. — Atque 
in hac tristissima defixus cogitatione magis magis^e poeta 
effervescit, quo propius finem argumentationis accedit; jam 
magnorum ducum nobiliumque tyrannorum miserandam mor- 
tem, jara Trojae Thebarumque flebilem ruinam cum amoris 
sui interitu comparat: 

magni saepe duces, magni cecidere tyranni, 
et Thebae steterunt, altaque Troja fuit. — 

jam — : Munera quanta dedi etc. — Hi versus sine dubio 
plane interrumpunt argumentationem, et cum adhuc rerum 
causas alias ex aliis aptas et necessitate hexas viderimus, 
nunc alienum quidquam sequitur. Jam ante Lachmannum 
hoc Scaliger viderat, cum v. 9. 10 poneret ante v. 7. 8. 
quem secutus est L. Muellerus. Sed ne sic quidem aptus 
efficitur sensus; praeterea vero comminuitur hac transpo- 
sitione et atteritur crescens semper argutnentandi acerbitas. 
— Neque unus tantum aut duo versus a re sunt alieni, sed 
omnes inde a. v. 11—16. Quos si ejeceris et v. 10 con- 
junxeris cum versu 17, optime continuari sententiarum ordi- 
nem, facile cognosces. Poeta ad summam pervenit totius 
argumentationis, ad maximam fortunae vicissitudinem. Sic 
enim pergit ipse secum considerans: Ut nobiles duces et 
tyranni cecidere, ut ipsa Troja Thebaeque ruinam non evita- 



assentior: dudc enim, cam accuratins, quo modo siDgulae seutentiae iuter 
se cobaereant, perspexerimus, hoc quoque conteudere possumus, ne sensum 
quidem hujus versus aptum esse. Ubique de una tantum commutatione 
agitur : e prospera in adversam fortunam, hoc maxime exempla docent in 
V. 9 et 10. Itaque de una tantum rotae conversione cogitari poterit, qua 
prospera fortuna in adversam mutatur. Minime igitur exigitur sententia: 
aut viuceris aut vincis; immo hoc jam constitutum est: viucitur Proper- 
tius, cum antea invictus fiteiit. Sic igitur versum scribendum esse censeo : 

vinceris: invictia haec in amore rotast, 
Tom hic efflcitur sensus: vertuntur amores: tu vero vinci tantum potes, 
cum haec una rotae conversio iis relicta sit, qui adhuc invicti fuerunt. 
CogDOScimus igitur, aliud ex alio euuntiatum pendere. 



Digitized by 



Googk 



' - 39 — 

runt: sic tibi quoque Properti! — moriendtm est.InYenimns 
hanc sententiam v. 17 (Lachra. prima ed. 11,9, 1 sqq. Luc. 
Muellerus II, VIIP v. 17 sqq.). 

Sic igitur prima moriere aetate, Properti ! 
optime expressam. Delendura igitur est interrogationis signum 
post „Properti^ .et exclamationis signum ponendum ; hoc enim 
totius versus sensus exigit: poeta ad conclusionera pervenit 
argumentationis, et certe maximo afficitur dolore. ■— Quo 
modo si versus explicaraus, ne unum quidem verbum dubium 
manet et obscurum. Immo vocula ^Sic" nunc demumjustam 
accipit significationem nec minns apte collocatam videmus 
particulam igitur, quae necessaria pars est conclusionis. — 
Cum Propertius ipse, moriendum sibi esse, argumentatus 
esset, nondum tamen ad finem pervenit secum locutus, neque 
in tanta tristitia et desperatione eum relinqiiimus. Unum 
solatium remansit poetae: Mors ae^nuli; hunc, omnium ma- 
lorum auctorem, acerrime ulciscetur atque sic fere continua- 
tur sententiarum ordo : Licet ipse ego moriar, licet gaudeat 
meo interitu puella — aemulum mecum mori necesse est. 
Continuatur igitur sententia versus 18 in versu demum 25: 
(Lachm. prima ed. 11,9, 2 et 9 Luc. Muellerus II, VIIP, 
18 et 25.) 

18 Sed morere, interitu gaudeat illa tuo sqq. 
25 Sed nbn effugies: mecum moriaris oportet. 
Non mirari debemus, quod tot versibus iuterpositis oblitus 
sit poeta, quomodo exorsus esset enuntiatum; quamobrem 
„sed" conjunctionem iteratam videmus. — Qui sequuntur 
versus (26 — 40) nulla egent interpretatione, cum nuUas ex- 
hibeant difficultates et ab omnibus recte sint intellecti. — 

Simplicissimus est et minime arcessitus hic sententiarum 
ordo, qui si accipitur, jam nullam video obscuritatem relin- 
qui, neque illa nimis audaci sermocinationis figura opus est 
et mirifica personarum mutatione ; quibus artificiis permultas 
difficultates nequiquam Hertzbergius reraovere studuit. Car- 
men habemus, quod summum aemulationis fervorem nobis 



Digitized by 



Googk 



- 40 -^ 

osteDdit; euroque iu proxima quoque elegia IX, inyeniinus 
in ipso initio: 

Iste quod est ego saepe fui etc. 

Hanc igitur habes restituti carminis formam: 
Eripitur nobis jam pridem cara puella 
et tu me lacrimas, fundere, amice, vetas ! 
nullae sunt inimicitiae nisi amoris acerbae I 
ipsum me jugula, lenior hostis ero. 
5 possum ego in alterius positam spectare lacerto ? 
nec mea dicetur, quae modo dicta meast? — 
omnia vertuntur: certe vertuntur amores: 
vinceris: invictis haec in amore rotast. 
magni saepe duces, magni cecidere tyranni, 
10 et Thebae steterunt altaque Troja fuit : 
sic igitur prima moriere aetate, Properti ! 
sed morere, interitu gaudeat illa tuo, 
exagitet nostros manes, sectetur et umbras, 
insultetque rogis, calcet et ossa mea. — 
15 quid? non Antigones tumulo Boeotius Haemon 
corruit ipse suo saucius ense latus, 
et sua cum miserae permiscuit ossa puellae, 
qua sine Thebanam noluit ire domum? — 
sed non eflfugies: mecum moriaris opertet: 
hoc eodem ferro stillet uterque cruor sqq. 
Restant igitur 6 versus (11—16), de quibus quid sit 

statuendum, tum demum poterimus judicare, cum prius de 

carmine 111,11 veram dixerimus sententiam. 

CARM. III, 11. (HERTZBERGIUS II, 11. L. MUELLERUS 
III, II [XL]). 

Tria tantum disticha sunt, in quibus irascentem inveni- 
mus poetam, non aemulo, ut carm. II, 8 et 9, sed ipsi puellae. 
Versus pleni sunt odii acerbi, de quibus non minus varian 
tsententiae, quam de carmine modo tractato: 



Digitized by 



Googk 



_ 41 — 

scribant de te alii, vel sis ignota, licebit: 

laudet, qui sterili semina ponit bumo. 

oronia, crede mihi, secum uno munera lecto 

auferet extremi funeris atra dies: 
5 et tua transibit contemnens ossa viator 

nec dicet 'cinis bic docta puella MV 
Quos versus cum antecedenti elegia conjungendos esse Scali- 
ger censuit: quod certe nullo pacto fieri potest. Primus hic 
quoque Lachmannus^ tantum frustum majoris carminis nos 
habere intellexit, quamquam, quo pertinerent versus, nescie- 
bat. Audiamus ipsum eum dicentem Scaligerique sententiam 
refellentem : „Hi versus, quo pertineant, nescio, nec scire 
laboro. Pro integro carmine quidem nemo haec accipiet, sensu 
quidem non carentia, sed lucem atque elegantiam a ceteris 
demum acceptura. Scaliger eadem, qua cetera, felicitate, cum 
elegia praecedente consarcinavit. Quaere apud Propertium, 
quibus verbis concepta sit sententia, quam invenit ille in eo 
carmine, quod confecit ex his 6 versibus et 30 praecedentibus, 
plenum, si ipsi fides, affectus amatorii, nec nisi a politis in- 
geniis intellegendum : „Non recuso pro te omne periculum 
subire, sed consilium non est mihi amplius de te scribere, 
neque frustra in tuis laudibus praedicandis, quod antea feci, 
tempus conterere: de te alii scribant, an taceant, id vero 
susquedeque fero." — Haec quibus non placeant, inficeta 
capita appellat." — Deinde Lachmannus et ante et post 6 
versus lacunam statuit, eumque fere omnes editores secuti 
sunt, Jacobus, Paldamus (qui, id quod Lachmannus ipse in 
secunda editione fecit, tantum in initio lacunam statuit), 
deinde Hauptius, L. Muellerus. — Unus Hertzbergius hujus 
quoque elegiae integritatem defendere conatus est, qui nescio 
an non majorem lucem huic attulerit quam carmini n,8. 
Dicit enim Quaestt. Prop. n,5, pag. 87 : Acei bus autem et 
ipsa carminis brevitate nervosus (poeta) in El. ni,ll: con- 
teroptio enim iiitjoilum (1. 2.), infjiusta omina medium car- 
men obtinent (3. 4.), exitum minae (§. 6). Qui eo est effica- 



Digitized by 



Googk 



— 42 — 

cior et verborum parsimonia despicientiae frigus apparet et 
digni poeta affectus expletam justa vindicta iram testifican- 
tur." — His igitur verbis satis se fecisse persuasum habet 
ad integritatem carminis servandam. Nemo, quantum equidem 
scio, Hertzbergium secutus est et nos certe majore cum dili- 
gentia in rem inquirere debemus. Nimirum accurate totum 
elegiae sensum perspicientes hoc libenter Lachmanno concede- 
mus, desiderari alteram carminis partem, quae ipsa demum 
lucem afferat frusto avulso, qua exponat poeta, quamobrem 
irascatur puellae, quamobrem etiam desinere velit carmina 
amatoria pangere. Nescimus praeterea, quid „munera" signi- 
ficent in tertio versu, quid plura ? adeo omnia obscura sunt 
et dubia, ut ne audacissimus quidem po^ta talia aenigmata 
proferre conaretur. — Quaeramus nunc, quid de versibus 
illis statuendum sit. Quamquam enim Lachmannus dixerat, 
non laborare se scire, quo pertinerent, gratum tamen erit et 
acceptum, si desideratam carminis partem invenerimus. An 
ea scientia antiquitatis, quae ad veterum artis monumenta 
spectat, gaudebit, cum diruti monumenti membra diversis 
locis dispersa collegit: nos, poetarum ingenia admirati, non 
eandem hauriemus voluptatem e pulchri carminis restitu- 
tione? — Et sane prospere accidit, ut illa prima elegiae 
pars nobis servata sit Contempleraur enim sexillos versus, 
quos e carmine U,8 ejiciendos esse statuimus. Cum prorsus 
alieni essent ab illius carminis argumento, mirari non possu- 
mus, quod nec Lachmannus neque alius interpres verum 
eorum sensum cognoverit, id quod maxime patet e varia 
lectionis interpunctionisque ratione, quam ipse Lachmannus 
protulit; fluctuantem eum videmus, nec quid recte statuen- 
dum sit, perspicientem. Velut in prima ed. in v. 11 vae pro 
„vel" scribendum censet „quod vel pro et deterioris aevi sit. 
Hic sine dubio Hertzbergius rectum invenit> sic explicans vim 
conjunctionis vel: Nec nos dicimus, vel idem esse quod *et', 
sed disjunctivarum particularum omnium ea, quae proxime 
accedat copulativam. Nam cum atif^ non posse simul esse 



Digitized by LjOOQ lC 



— 43 — 

duas res, significat, et vero sirapliciter: esse simul, vel in 
medio positum, non debere quidem simul esse, sed posse ita 
cogitari, indicat. Hinc a copulandi particulis exiguo saepe 
discrimine diflfert." — In altera ed. Lachmannus ipse respuit 
hanc lectionem, vel restituens. Deinde in prima ed. v. 13 
scripsit: Ergo ego et v. 14 post 'domum' interrogationis 
signum poguit, hunc versum cum sequentibus conjungens; 
in altera ed. (id quod jam ante eum Jacobus fecerat) post 
'domum' comma tantum posuit lacunamque statuit post v. 
14; quam interpunctionem omnes editores acceperunt. Sen- 
sum horum versuum quomodo et Lachmannus et alii accepe- 
rint, jam in initio commentationis diximus, quot interpretes, 
tot fere sententias invenientes. — Videamus nunc, num alio 
forsitan modo proficiamus aliquid^ in hujus frusti interpre- 
tatione ; hoc enim si nobis contigerit, quanta et quam gravia 
inde sequantur, statim videbimus. Primum igitur sic versus 
scribendos esse censeo: 

munera quanta dedi, vel qualia carmina fecil 
illa tamen nunquam ferrea dixit ^amo\ 
ergo jam **) multos nimium temerarius annos, 
improba, qui tulerim teque tuamque domum, 
aquandone tibi liber sum visus? an usque 
in nostrum jacies verba superba caput? 
Num profecto non justus sensus versibus sic descriptis elici- 
endus erit ? semperque Sphingis aenigma hoc frustum mane- 
bit? Non tam celeriter de salute desperemus et si aliquid 
tamen proficiamus, conemur. Equidem hunc esse sententiarum 
ordinem existimo : (Irascitur Propertius puellae) : Quamquam 
tot munera tibi donavi, tot carminibus te celebravi, tamen 
nunquam dixisti : amo te. Ergo (id est quod nunquam me 
amavisti) jam multos annos nimium temerarius fui, qui tibi 
tuaeque domo servirem. Et per hoc longum tempus servitutis 



*') Hanc eniin lectioiiem omnes oxbibent libri Mss, uno Gron. ex- 
cepto, qoi habet: tam. 



Digitized by 



Googk 



44 

lUNil^, M(HM|Mf(llfHC llf, lllM«Mlfrilfflffllfff'ffl fffH imi^ H(fH|ll^M/ift «m V 
HM Hf^ffffff^f' llflffff Hf*f Vlffff fflf^ fffllflfftff f^-Hf' IflllflHV HtllffdKlhlfflla 
Nttlfl Viwlfft; fffflMlfif lll Niiili^ ^i^imilH, lltff^ l«!ilHllftfl(im, \UUi 
IMfHliMftfi Kffifffllfilfi lii iiftiifif Hitfil i!Mitltfitlti: MiKO Jiiiii mi\ 

IflN llllllllllll iMttMtllhlN KllllffH, l|llt l^lin l>ft|lllillllltl|M lllll 

llllM Mlllll VlHllHy Nf|t|, Jhlltt^ftlllllN" ItflNlllllll l«Nl |tlO, i<Mtl, 

l|lll iMtltWtlllllN Itll, (/llft lllfHlfl Hl Vfllffi l*Mlljll|IK(|||llll', li^ 

lllflVKllll lllli tlllllf ItllfiH, f|(ltilll IImIm hflcllllltiMIKIN llMlMllitlVMI 

III l'ilMMliit nI |iiihI Mmmiiiim* iMlfMrMMiillMMJH hIkmmim |MM|II(II\ 
Im immimIIkIm* Mimm IiIimImim iMiiiMinilMH, t|iily Mlt. V(mIimim 
hmIihIiimIIv((IM 'hmim' vmI 'ImT mmIIm iimmIm |imI(«nI mimIIII; nIm 

liMllMM tilllMMMllMr V(M|((t(l(llM((M lllll ||lM«r HMIM VIHMHV IMM' V(<I 
ImMM HMllNlliMllV((M( IMM* |IIMMMMl(H| 'mM^' ((|(MH I^mI. (ImKHMVI 
M(((H ImIIIIIi J^tMM" Mlldl mIIHiI (*HH(^ IiIhI |lli(ll(M(ltiMI ('MMHIMMlllVtlMI 
MMC MMM !((((« M ImIImh I(m«I ImIim |(I («ImII(MM« mIM(M«|, 'I(MM(MiI(IMH' 
MMM hImmIIIcikm |iMHHit 'liMihiH' ||i| (jhmiI Iiik^Ikm («I, Ih^ili^lMM-MhiH 
hIi(Im(«immI), H(mI |((ii|iiIi)(m ImiImmi^ («I MHJIiilJMHlMMtiM nImmNIimi 

IIkM(«IM; 'ImVIh MI lM(*M((Ml(hl(ihlH', (|l((iMI (MIM(hiM lll lUlVMhJK 
'|(«IM(«(M' IMV(«MIMKIH. VlKhli 'liM IM HMMI|I(^I lll MKHlhllll jlloh^H 
V(«lh|i HMjMlhll lMl|Mir (*M(M |irK|MlM hImMIII(*MMI ! «MM IM Hrlll|MM' 

iImIkiIimh iIm iMMii lii i*IvIImIm iIImmIIiHm\ MimliM Iimmi liil hmImmi 
hmivIIiiIIh hImImmi imImimmiIm hmmI. 

^hlhl ImIIKI* MMrMHMM MhI, hirMMlllM pKMlMM llllMr HMX IIIkh 

vimhmh, i*mmi jmhImmi mI hiHIh iIIIik^IiImmi hmmhmim lum i^\^\m\\ 

1'MMMKVMlhMMH^' l>KllMHHM MMMM mIImMI mImiIMH IImI IjMKll jlllM 
HM|M(i llKI<Mh KIMMIMK IImiI MKM pKHHM, lll llMI^ IiMhIMMI rMMI 
mImM 11«^ ('MMJMMMl^llllt i^illll (MMMMH HMH VOIHIM^ iIM |MMllMlKi 
MMMMl IMImIIm, IIkO hllMM VMIK MIMHiili^iihlii^ (^ 11'mI HMiMlMll 
I^HIMllMM |lh\MM lillMMMMlt MMMMM M|l|llMO I|MIMI|MI IMI IIUMI^ 
llttll^' I^IMllllMM IM^HMMHMMI hMllMK, l^hllMM |MIMlhiM llMHOl 

)\kMIMIM IM hlM' Mll|MM Im IIIM IMUIm, iMMrMMHlMI i^MI HMMImM 
Ih^iMMI KIiIk |MM MlhlMM|MM tniHlMMI K|lllMIM VKM(IMMMIMI\ 
JMMMIUMMH iMllMi VI^IHMH hUlMlMlH II» M \MMI V^M IHJI 

\IIi^M^Im^im \'H \l ll^ \ MmmIImhm^ lll, U |\l|) i^t vhliMV 

MIMH^ \\m\ IM^IIWIMMI Ot Ml^KlMtMMI iMIMIMM OViMliMM |^KmhH ; 



Digitized by 



Googk 



Ani*^f"^ '^'/♦fr^f fsrt^'r> /^^r-^ '^i^ ' 

^*f frj/^ <'^^.', ,V^-f /'/^'.f^/r.r.A/,* /'|4a^ /i^^Af 

f^^/- 4W^ /.:r>!'^ rr'"/'> -^/'^i* '>o^*]* foit. 
^^im /fr ;yr>'7^ ,y^r''^ ;//^f r»''/'? 'i\nfi*y^ ^e v^^y^ yrt^.uUt 

/jiT/m^m m'r4^r *,i/'/'/'/.*'^< / ^ir^Mom ^is/^-^^^ia^me: r>?e«ii«i- 

nuff^fo^ t/^ft^m f^\<\f.m aU'<% *^ 
«<'/f f'ftrfftHurrt'' U' f-f^Mffn^m^ m^/^i^rtft 3t^/,nf^ *^?wet irl/>na etiam 
tfffrtfiinifi n^^^ttt* Ut &ritfttufrf hwrmom eiM»^»^ ^^m^ne, 5iIllC 

ffff^i fii(ftU>ift 

t^i tnfi hrtfi-ihU fffnUffiftt^ftn fm%fi vinUpf %f\(\, 
Jiihf-i )t^jUn */fiU*rh fnitihiti parvft (\uU\(m ntd tamen 
UrtiUf^^iftUi hittfi)fih^ f'U}un uf^ t^nlUm t\uU]t'ru (l^,fikJefatar (H 
tfutiii titithuiiifUiUf^ wiff(f»ll Iff ifrimft t^tMtUpm), Nhnirum 
ffitft ff/Mfll/, mI (ffffi ffi/ifil^»«(ft i^nnU^td iirt(nmtttisij qaibtis 
f ffff|ffff<^f'fff(f« ^'*'*f ffM»^(M /lf'ffMfffft(frtff? ptmUtiun. I)e muneri- 
ffim H f fffffilhllMM IM (i(if«/|Mi^ (fftflM «^if|Mlfioiri invem ordine, 

'''f Nuii *'Mli'Mi i'tti, (|iwiiti'tliiMii M(*l l»fp«»l UrJfdfM-fii „h»«c** praefe- 
liHiiilii, i|iiiiiii Miiilii <im) Nm'I)( liitlfi«f, Ntwl Im «orrixfMrM, f.iichtijanriuf prae- 
M*ihmiImhi hhmh Iiiii'i* miMmiiIimI, )*(i*)<Iimmh ()Mmi) N(>*)Mi>nifMr Mocta puella.' 



Digitized by LnOOQ lC 



- 44 — 

meae, nuDquamne tu, liberum hominem me esse suspicata es ? 
an semper tuum servum me futurum esse putas ? subaudienda 
sunt verba: magno in errore versaris, hoc existimans. Duo 
postrema enuntiata in unuQi sunt contracta: Ergo jam mul- 
tos nimium temerarius annos, qui etc. — ecquandoue tibi 
liber sum visus? sqq. — «temerarius" positum est pro, ego, 
qui temerarius fui. — Quo modo si verba conjunguntur, re- 
movetur illa difficultas, quam recte Lachmannus animadver- 
tit. Etenim si post 'domum' interrogationis signum ponitur, 
in enuntiato: Ergo nimium temerarius, qui? etc. verbum 
substantivum 'sum' vel ^fui' nullo modo potest omitti; sin 
autem adjungitur 'ecquandone tibi libersum visus?' nec ver- 
bum substantivum nec pronomen 'ego' opus est. — Cognovi- 
mus igitur, „ergo" nihil aliud esse nisi particulam consecutivam 
nec non hoc e totius loci interpretatione elucet, 'temerarius' 
non significare posse 'audax' (id quod Lachm. et Hertzbergius 
statuerunt), sed propriam habere et usitatissimam significa- 
tionem: *levis et inconsideratus', quam eandem in adverbio 
'temere' invenimus. Verba 'an tu semper in nostrum jacies 
verba superba caput' cum proprie significent: ,an tu semper 
detrahes de mea in civitate dignitate', nostro loco ad solum 
servitutis statum referenda sunt. 

Quid igitur necesse est, lacunam ponere inter sex illos 
versus, cum justum et satis dilucidum sensum eos efficere 
cognoverimus? Fortasse nunc etiam clarius fiet quod jam 
supra docui, omnino fieri non posse, ut hoc frustum cum 
eleg. 11,8 conjungatur, cum omnes sex versus de pertinaci 
agant puella. Hoc idem vero argumentum, a libri secundi 
carmine plane alienum, nonne optime quadrat ad carm. 
ni,H? — Equidem persuasum habeo, eidem puellae irasci 
po^tam in hac atque in illa parte, praesertim cum senten- 
tiarum ordo per utrumque frustum optime continuetur. 
Jungamus igitur versus carminis H, 8 cum eleg. HI, 11 
(Hertzberg. eleg. II, 11. L. Muellerus HI, II [XI]) et videa- 
mus, num perfectum et absolutum carmeu existere possit: 



Digitized by 



Googk 



— 45 — 

MuDera quanta dedi, vel qualia carmiDa feci ! 
illa tameD nunquam ferrea dixit ^amo'. 
ergo jam multos nimium temerarius aunos, 
improba, qui tulerim teque tuamque domum, 
ecquaudone tibi liber sum visus ? an usque 
in nostrum jacies verba superba caput? 
Scribant de te alii, vel sis ignota, licebit; 
laudet, qui sterili semina ponit humo. 
omnia, crede mihi, secum uno munera lecto 
auferet extremi funeris atra dies: 
et tua transibit contemnens ossa viator, 
nec dicet *cinis hic'') docta puella fuit' 
Gum in prima parte poeta, non diutius se superbae puellae 
servum futurum esse dixisset, in altera eo pervenit acerbi 
odii, ut etiam poenas se expetiturum esse pronunciaret. Et 
quonam raodo ulciscetur? nimirum acerbissime: Desinain, 
jnquit, carminibus te celebrare, tum quid de te fiat, cognos- 
ces. Munera illa magna et splendida, quae tibi donavi, nulli 
tibi usui erunt; haec enim: 

auferet extremi funeris atra dies 
sed carminibus te celebratam magna secuta esset gloria etiam 
nlbrtuam atque in omnium hominum esses sermone. Nunc 
vero poenas lues tuae pertinaciae : ignota eris et contempta 
post mortera: 

et tua transibit contemnens ossa viator sqq. 
Jubet igitur valere puellam parvo quidem sed tamen 
gratissimo carmine, cujus ne exitus quidem desideratur (id 
quod Lachmannus statuit in prima editione). — Nimirum 
raro accidit, ut tam manifesta exstent argumenta, quibus 
conjungenda esse frusta demonstrare possimus. De muneri- 
bus et carminibus in utraque parte et quidem inverso ordine. 



'^) Non causa est, quamobrem cod. Dresd. lectionem „haec" praefe- 
ramus, quam etiam cod. Neap. habet, sed in correctura. Lachmannus prae- 
ferendum esse ^haec' censebat, propterea quod sequeretur 'docta puella.' 



Digitized by 



Googk 



— 46 — 

agitur (pars I : munera quanta dedi, vel qualia carmina feci. 
pars II : scribant de te alii sqq. — omnia, crede mihi, secum 
uno munera lecto etc.) ; hpc vero casu quodam accidisse, 
certe nemini persuadeas. Geteris quoque in rebus ita omnia 
se habent, ut altera pars altera demum lucem accipiat. — 
Tota res ut clarior etiam fiat, liceat mihi comparare quos- 
dam Waltheri versus, in quibus eundem invenimus senten- 
tiarum ordinem: 

Lachm. 72, 37 sq: Hoeret wunder, wie mir ist geschehen 
Ivon m!n selbes arebeit. 



nars I \ ^^^^ ®°^^' ^^° ^^P °^^^ ^° gesehen ; 
(die braht ich in die werdekeit, 
/daz ir muot s6 hohe stat. 
jon weiz si niht, swenn ich min 
singen laze, daz ir lop zergat. , . 

73,5 Herre, waz si fliieche liden sol, ' ^ 



swenn ich nulaze minen sanc! 
Cognoscimus, hujus quoque carminis duas partes esse, in 
quarum una poeta causam afifert, quare irascatur puellae, 
in altera ipsa ulciscendi ratio narratur atque magna et 
horrenda, quae sequentur. Hae duae partes, si casu quodam 
divulsae postea reperirentur, nonne conjungendas eas esse 
ipse sententiarum ordo demonstraret ? Respondet vero v. 
1 — 5'hujusce carminis v. 1 — 6 nostrae elegiae, v. 6—8 versi- 
bus 7—12. 

Sed nondum ad finem totius quaestionis me pervenisse 
intellego. Reliquum est, ut quae sedes elegiae nostrae inter 
carmina Fropertiana designanda sit, disceptemus. Atque hic 
quod egregie mihi via munita sit, vehementer gaudeo, nec 
jam vereor, ut Heimreichum nimiae insimules audaciae, qui 
magnam quidem, sed nescio an veram de nostra elegia con- 
jecturam fecerit. 

Hic enim in Quaestt. Prop., carm. III, 10, quod certe 
mutilatum exstat in codicibus, (quamquam adversatur Hertz- 
bergius) in integrum restituere conatus est, statuens versus 



Digitized by V^OOQ-lC 



— 47 — 

21 — 26 initium esse carminis, deinde secutos esse v. 1—20, 
"•ultimam partem repetendam esse e carm. IV, 9, 4—58'*). — 
Deinde pag. 26 probabili, ut mihi videtur, conjectura, quae- 
rit, quo modo exorta sit illa corruptela, qua prima carminis 
pars in finem pervenerit atque sicargumentatur: „Cumenim 
valde hoc loco mutilatas et perturbatas fuisse codicis arche- 
i typi paginas edoceant corrupta et mutilata, quae antecedunt, 
j carmina, hic quoque non potest non cogitari de folio quo- 
dam dilacerato. Dilacerati igitur hujus folii cum duae sint 
paginae, in altera hos sex versus (III, 10, 21 — 26) lectos 
fuisse verisimile est, in altera sex illos, qui sequuntur (III, 
11, 1—6.). Hos igitur, qui sequuntur, versus, locum suum 
et ipsos mutasse et quondam ad carmen quoddam peHiniiisse 
suspicor, quod praecedebat carm, III, 10. Cui rei optime 
favet et sententiarum nexus: non est enim verisimile, ita 
egisse poetam, ut primum valere juberet puellam (carm. 9) 
dein ad Augustum converteret animum et epica se composi- 
turum esse carmina profiteretur (carm. 10), dein rursus, 
animo ad Cynthiam revocato, diris adjectis, nunquam se jam 
scripturum esse de Cynthia pronuntiaret (carm. 11.). Cete- 
rum reliquos hujus carminis, ad quod tria baec pertinebant 
disticha, periisse versus, in tanto codicis archetypi qui con- 
spicitur squalore non est quod miremur." — Deinde pag. 
33 conjicit, carm. III, 10 olim ultimum fuisse libri secundi, 
carm. lY, 9 olim primum fuisse libri tertii; carm. III, 12 
jam ad tertium pertinuisse librum. 

Libenter pedibus eo in sententiam Heimreichi, quam si 
accipimus, certe aptissimus carmini nostro restituto locus de- 
signatur. Ponendum est ante carm. 10, paenultima sit libri 
secundi elegia. Habemus igitur totum illud carmen, quo Pro- 
pertius valere jubet puellam et nunquam se carmina ama- 
toria scripturum esse, profitetur. Sed non modo hoc unum. 



'*) Qaa iu re qoamquam non plane nro assentior, tamen ▼. 21 — 3ii 
in initio carminis col|ocandos esse, ipse ego contendo. 



Digitized by 



Googk 



- 48 — 

irasci poetam, comperimus: causam quoque inexpiabilis odii 
audimus: inexorabilis fuit puella sprevitque poetam. Hanc 
vero sententiam, si cum aliis comparamus carminibus, quae 
antecedunt, nova exsistit difficultas, quam Heimreichus ani- 
madvertere non potuit, cum ultimam tantum elegiae partem 
nosceret; nos vero eam praeterire non licet. Cum enim e 
multis aliis carminibus, vere amatum esse poetam a sua 
puella, compertum habeamus, cum carmina H, 8. 9. ereptam 
maerentem eum audiamus aemulumque omnibus diris devo- 
ventem, profecto miremur necesse est, quod hic subito, nun- 
quam se amatum esse, dicat. Nescio an sic rem optime ex- 
plices. Cum Propertius perfidam puellam denuo frustra preci- 
bus muneribusque reconciliare studuisset, effervescens animus 
poetae atque ira inflammatus, prioris mutui amoris plane 
oblitus est atque hanc scripsit elegiam, in qua, justo acer- 
bius, nunquam se amatum esse, magna voce clamat. 

Sed nunc quo ruit Propertius? quid tandem facere ei 
in animo est? Hoc tibi quaerenti respondet carm. HI, 10: 
convertit se, plane desperans de amore, ad epica carmina 
componenda, ad Augustum celebrandum, id quod nunquam 
antea ansus erat: 

Nondum etiam Ascraeos norunt mea carmina fontes 

et modo Permessi flumine lavit Amor. — 
Sed non multum poetam in hac arte profecisse (id quod 
providere licebat) e carm. HI, 12 vere cognoscimus. Ibi 
enim poeta in pacem rediit et in castra Amoris; jam denuo 
amatoria carmina pangentem eum videmus usque ad carm. 
III, 34, ubi iterum bella geruntur. De hac amoris commuta- 
tione Heimreichus pag. 27. 28. locutus est et rectissime, ut 
mihi videtur, quatuor statuit amandi aetates: 

Prima aetas primum complectitur librum; po(ita modo 
amat quam vehementissime, modo dubitat de fide Cynthiae, 
modo lamentando amare se rursus ardenter, testatur. 
Semnda aetas libri secundi carmiua priora undecim (II. III, 
10. 11.) complectitur; poeta primum amat quam vehemen- 



Digitized by 



Googk 



- 49 — 

tissime, paulatim eo pervenit, ut summam esse sibi persua- 
deret levitatem Cynthiae et perfidiam ; denique eo progressus 
est perturbationis, ut jam relictis Amoris castris, se animum 
ad res prorsus alieuas adverturum promitteret. Tertia aetas 
complectitur lib, III, carm. 12—34; poeta subito in pacem 
redit cum puella, donec rupto rursus foedere bella iterum 
gerantur amatoria. Aetas denique quarta complectitur lib. 
IV ; primum rursus pacem iniit, dein rursus bella geruntur, 
tum rursus foedus icitur, donec rupta rursus fide, tandem ad 
sanum coisse vulnera gaudeat Cynthiamque diris adjectis 
jubeat valere." — In hoc toto amoris decursu ubi aptius 
nostra elegia collocanda erat, quam ante carm. III, 10? — 
Quo modo cum sedem quoque nostro carmini designave- 
rimus, quaeramus jam, num quid ex eo de causis tantae in 
codicibus perturbationis conjicere liceat. Novum enim habe- 
mus et sane luculentissimum exemplum, e quo quam dilace- 
rata sit codicum forma, cognoscere possimus. Videmus sex 
versus, inter se aptissime nexos, de suo locp remotos et in 
loco prorsus alieno collocatos esse. Hujusce satis audacis 
transpositionis num rationem reddere poterimus? Sed hic 
magis quid non sit, quam quid sit statuere licebit, cum non- 
dum ad finem perductum esse magnum, qui nobis restat, 
laborem, jam supra docuerimus. Hoc vero meo jure conten- 
derim, criticam nostri carminis conditionem minime favere 
Hertzbergii sententiae, qui Quaestt. Prop. p. 213—223 con- 
tendit: nullum praeter primum librum a Propertio editum, 
reliquos amicorum curis publici juris factos et nimis negle- 
genter digestos esse. Quod quidem in nostram elegiam nullo 
modo quadrat. An tu tantam fuisse amicorum neglegentiam 
putas, ut primum simplex illud et brevissimum carmen duo- 
decim versuum in complures discinderent partes, dein vero 
(quod multo etiam minus verisimile est) primos sex versus 
in alieno collocarent loco, ubi interrumpunt optimum senten- 
tiarum ordinem et plane sensu carent? Certe nemini hoc 
persuadeas. Comprobaverunt Hertzbergii sententiam Bern- 

4 

Digitized by VnOOQ lC 



— 50 — 

hardyus in hist. litt. Rom. et L. Muellerus praef. ad Prop. 
pag. XII. A quibus viris louge ego disseutio: Si quid jure 
conjicere licet, certe probabilior videatur sententia, magnam 
in libris II et III perturbationem in libris demum Mss. ex- 
ortam atque debinc propagatam esse, quod eo facilius 
existimari poterit, cum iiulli codices saec. XV. priores ex- 
stent. In magno vero praecedenti interspatio, quantas tu 
corruptelas fieri potuisse existimas? De reliquis libris IV et 
V quid statuendum sit, difficilius est dictu, et ne hic quidem 
omnem jam laborem absolutum esse confirmem, quamquam 
et Eschenburgius in observatt. critic. in Prop. Bonn. 186j 
et Lutjohannus Commentat. Prop. Kil. 1869 optimum hujusce 
rei initium fecerunt. — Nunc vero, si quanam foliorum 
dilaceratione aut trauspositione nostrum carmen divulsum 
sit, interrogas, si versuum computationera hic quoque, ut in 
carmine II, 6 a me poscis, hac in re me tibi satisfacere non 
posse, libenter confiteor : nimiae enim sunt et insanabiles ad- 
huc corruptelae in carminibus antecedentibus. 

Jam ad finem perveni quaestionum, quibus adumbrare 
tantum et leviter significare potui in diversas partes, quantae 
difficultates in utroque scriptore removendae essent, quanti 
etiara errores refellendi accuratissima carminum tractatione. 
Et certe non indigni sunt scriptores, quorum ingenii ludum 
plane cognoscamus, quorum carmina si inquinata videmus aut 
prava codicum conditione aut arte critica male adhibita, 
liberemus oraui squalore et hoc quidem, quod non fieri potest, 
refellamus; tum quod ipse Tibullus de libello suo dixit,'cum 
pulcherrime exornatum Neaerae suae donum mitteret (Pieii- 
des orat.): 

ite domum cultumque illi donate libellum 

sicut erit: nullus defluat inde color 
de singulis poetarum elegiis praedicare licebit. 



Digitized by 



Googk 



SEKTENTIAE COKTROVGRSAE, 

I. Aesch. Sept. v. 272—276; 278. (Dindorf poet. scen. 
Lipsiae 1869). sic sunt e codicibus scholiisque restituendi: 

^lQTcrjg T€ Jtrjyalg vSarl x ^I^iJLrjvov XiycOy 
€V ^wzvxovrcov xal jtoXscog 6s6co6iievrjQy 
firj?.oc6tv aliia66ovrd (jl i6rlag '&€cov^ 
d^ri^eiv rqonaia dovQinXrix^ ayvolg 

dofiotg. 
Cetera ex interpolationibus et glossematis sunt exorta. — 
Deinde omnia a versu 264 usque ad v. 286 optime inter 
se cohaerent neque uUa lacuna est statuenda. 

II. Aesch. Sept. v. 333, 334 (Dindorf poet. scen.) sic legantur: 

xXavrov d' cofiodQOjtovg dgrcSQOJtcov 
vofxificov JtQOJtdQOid^av diaiiehpaL. 

III. Aesch Choeph. v. 415—417 (Dindorf poet. scen.), qui 
plane corrupti exstant iu codicibus, sic sunt emendandi: 

orav d' avr sJtaZyJg r c Xi^rjg 
^Qd6og djt s6rrj6€v dxog^ 
jtQog<pav€i6'&dL (lov xaAov. 
lY. Cic. Tusc. disp. V, 35, §. 102. 

servanda est codicum lectio: signis, credo, tabulis 
ludis contra Seyfferti studes et enuntiata sic sunt con- 
jungenda: Signis, credo, tabulis, hidis si quis est, qiii 
his delectetur, nonne melius tenues homines fruuntur, 
quam illi, qui iis abundant. 

Digitized by LjOOQIC 



V. ac. Tusc. disp. V, 25, §, 70. 

plane aliena est a sententiarum nexu Orellii emen- 
datio: conlocatam pro librorum Mss. conlocatum 

VI. Aristoph. Ran. vv. 89—97 

non sunt Herculi et Dionyso attribueudi, sed soli 
Dionyso. 

VII. Hamiltoni^ ratio latinae et graecae linguae perdis- 
cendae nunquam poterit adhiberi. 

Vin. Philosophike studium in gymnasiis diligentius et ma- 
jore cum severitate est colendum, quam adhuc plerum- 
que fit ^^ 



Digitized by 



Googk 



Digitized by 



Googk 



Digitized by 



Googk 



Digitized by 



^ 



Gocbgle 



'8' 



Digitized by 



Googk